Interlingua 2

Interlingua 2 –

Aurreco postaren jarraipena içanen da hau, non interlingua hizcunçatic abiaturic panorama lexico internationalaren ikuspegui berria aurkezten ari baicara.

interlingua

Interlingua 2

Jaquin badaquit, ikuspegui hau orain arte nehorc ez duela eguin euscal munduttoan, nationearteco hitzen clavea emaiten baitut modu didactico batean.

Euscarari 40.000 bat hitz falta çaizquiola errana dugu behin baino guehiagotan. De facto, hitz mulço handi hau euscaldunen buruetan egon badago, angles, frances eta gaztelanian eguinico ikasquetei esquer. Gascoineraren eraguina ere handia içan da urthe luceetan.

Guehien bat idazteco orduan erabilcen diren verbac dira hizcunça horietan, baina asco eguneroco vicitzarat ere iraganac dirade, bakoitzaren maila culturalaren arauera.

Interlingua 2

NAFFARRERA

32 pentsamendu “Interlingua 2”-ri buruz

  • Hemen officiala den euskara batuan ez dago invitatu (inbitatu) aditza ez eta familiaquide çucenic ere.
    gonbidatu baicic ez da aguercen:
    gonbidatu = gomitatu
    gonbidapen
    gonbit = gomit

    gomitatu Leiçarragaren hitza ere bada.

    Gure inguruco hizcuncetan invitar eta convidar ditugu. Eta haien derivatuac. Biac.

    Batueran ez. Eta ez da euscaldunec invitatu, invitatione (invitacio, invitacino) erraiten ez daquitelacotz. Neuc maiz ençuten ditut. Erizpidea berceric eta bercerena da. Total illogicoa.

    Dakussagun invitatu eta familiarrac.
    Ez duçue çuec hauetaricoren bat ençun euscaldunei?

    invitatu
    invitable = invitagarri
    invitatione
    invitatore = invitatzaile
    invitatorio
    invitatorial
    invite

    RE
    reinvitatu
    reinvitatione

    Hau erraiteco bergonbidatu edota birgonbidatu iracurriac ditut nic.

    Eta orain invitaturen ahaide den convitaturen familiacoac:

    convitatu = convidatu = gombidatu

    gombidatu
    gombidapen
    gombidatzaile

    convite = convit

    gombit = gombite
    gombitu = gombidu

    Batueraz, MB = NB, ceren euscaldunac different omen baitira.

    Gombidatzea invitatzea da; batez ere, ondo jatera edo bapo edatera invitatzea.
    Eta sobera jatetic eta lar edatetic ondorioac ethorri dathoz. Berce familia bat raro samarra:

    gonbitatu : vomitatu
    gonbitu / gonbito: vomito

    Horrela daude gauçac.

  • vita: vici, vicitza, vicitze

    Euscalqui guztietan horrela idazten cen vici eta bere derivatuac, V-requin.
    Cergatic? Vita icenaren edo viver aditzaren eraguinez? Aguian.

    Erathorriac:

    vital
    vitalqui
    vitalismo
    vitalista
    vitalitate
    vitalicio

    vitamina
    vitaminatu
    +provitamina
    vitaminico
    +provitaminico
    vitaminisatu = vitaminizatu
    vitaminologia
    vitaminosis = vitaminosi
    vitaminotico

  • vomitu = vomitatu

    Leiçarragac vomitu aditz internationala erabili çuen. vomitatu erathorria da.

    vomico
    vomica
    vomitivo
    vomitorio
    vomito
    vomitatu
    vomitatore = vomitatzaile
    vomituritione
    ignivomo = sua vomitatzen duena

  • *vivitu = vici içan
    vivo
    Orotaricoan: bibo:
    Vivo, despierto.
    Biboa uste ta baboa izan. EZBB I 71.
    vivario = vivero
    vivifico
    vivificatu
    vivificatione
    vivificatore = vivificatzaile
    revivificatu
    revivificatione
    avivatu
    avivamentu = avivamendu
    vivisectione
    viviparo
    semivivo
    vivace = vivaz
    vivacitate
    vividu
    vivanda = vianda
    vivandero = viandero
    vivent = vivente
    viventia = vivencia
    convivitu
    convivent = convivente
    conviventia = convivencia
    revivitu
    supervivitu
    supervivent = supervivente
    superviventia = supervivencia
    reviviscitu
    reviviscent = reviviscente
    reviviscentia = reviviscencia
    conviva
    convivio (= convivium)
    convivial = convival

  • Nire lantto hauec ez dira içan nahi euscararençaco clave hutsa, baina euscaldunec ikassi behar dituzten hizcuncetaracoa: anglesa, francesa eta espainola.
    Hitz internationalac euscaratic / naffarreratic beretic.

  • Bizikidetza dugu batueraz convivencia erraitecotz. Hitza hartu beharrean, idea da mailegatzen dena, eta guero hori erraiteco hitza sorcen dute:
    bizikide + tza
    Millaca “euskal” hitzetan eguin dute hori: idea harturic hori adierazteco euscal hitza sorcen dute.
    Romanoec berdin eguin çuten
    hypothesis hitz grecotic suppositio athera.
    Millaca hitzetan.
    Alemanec ere berdin jocatu dute. Latineratic idea hartu eta calco germanicoa sorthu.
    Idazle eta philosophoec eguinico lana.
    Hemen, ordea, hizcunçalariec.

  • Horrela sorthu dute, bat aiphatzearren, gonbidapen hitza. inbitazio erraitecotz inbitazio erabili gabe.
    gonbidatu (convidatu) ez da gureagoa inbitatu (invitatu) baino, baina horrela emaiten du.
    Euscarazcoagoa edo.
    Guero -tu kenduric, -pen jarri, conceptu hori (invitatione) adiaraz deçagun.
    Hizcunça jolasa, ancean.

  • gonbidapen horrec Urtzi Ihitza dakarquit bururat.
    Honec ere, batueraren eraguinez, jaquin du honelaco hitzac sorcen cantabru edo montañesa deitzen den hizcunçarençat:
    organizar eta organización (gutiegi cantabroac nombait) bazterturic, entarajilar eta entarajilación erabilcen ditu.
    entarajilar aditza existitzen da Cantabrian, ceina entarahilar (hacca aspiratuaz) ahoscatzen ohi baita.
    Hauec dira entarajilar aditzaren hirur adierac, cein nic bildu baititut:

    entarajilar: aderezar o hacer una vestimenta.
    entarajilar: componer algo, arreglar, acaldar, ordenar.
    entarajilar: iniciar un trabajo y acabarlo.

    Hitz hau, berce millaca hitzen ancera ez dago hizcunça espainolaren academiaren hizteguian bilduric.
    Baina existitu, existitzen dira.
    Berdin guerthatzen da Euskaltzaindiaren Hiztegian, non ez baitira aguercen euscaldunec egunero erabilcen dituzten millaca hitz, ceinen artean baitira inbitatu eta inbitazio (berauen aldaerequin).
    Duela 25 bat urthe hitz bilduma bat eguin nuen Cantabrian (Encartacioneac barne) erabilcen diren bertoco hitz differencialez eta interneten jarri:

    https://es.m.wiktionary.org/wiki/Wikcionario:Cantabru

    13.000 sarreraco hitz eta erranmolde bildumaric handiena.

    Oharra: Nic, bakar batzuen modura, daquidanaz soilic hitz eguiten dut.

    Jaiotherriari çor neraucona ordainduaz edo.

    Berce herri minorizatu eta minableen (patheticoen, galçaileen) erarat, cantabru, asturianu, catalan, galego eta abarren erarat, euscaldunec ere badaquite hedadura semanticoaz valiatzen, hau da, gutchigorabeherismoaz valiatzen, ingurucoenganic differenciatzecotz, gu ‘gueu”ago içaiteco bide galgarrian gaindi aurrerat (ustez) joaitecotz.
    Orduan, entarajilar, gutchi gora behera, organizar bada, organización erraitecotz cergatic ez dugu entarajilación erabilico?
    Baina cantabroec seculan ez dute hitz monstruoso hau erabili!
    Berdin çaio. Berdin dio.
    Bide desastroso beretic euscaldunec gonbidatu-tic gonbidapen atheratzen dute. Genio batzuc, ezta?
    Orain badaquigu “inbitazio” hitz super arrotz eta espainola ondo erraiteco gonbidapen erabili behar dugula, charto ez eguitecotan. Academiac horretara erraiten baitu, eta Academian jaquinsuac daude euscara defenditzeco etsai arrotz eta gaiztoetaric. Ezta?

    convidación (inexistenta) beçain rarotchoa da gonbidapen.

    convidada (convidáa) erraiten deraucote cantabroec gonbidapen penoso horri.

    Gombidatu eguiten denean, janharia eta edaria’ gombidatzen duen horrec ordaincen ditu.

    Euscalçaindiaren gonbidatu eta gonbidapen horiequin gastuac gure gain, gure larruz ordainduco ditugu.

    Bitartean haien lagun batzuec nire idatzi impeccableei (aphaltassun ossoaz) hasserre aurpeguiac jarcen!

    Karmac bere eguinbeharra eguinen du.

    Bejondeiela!

  • Nire adisquide baten amamari, Iñaki Lozano nire adisquide min honen amamari, ez citzaion batere gustatzen unchia, unchia jatea are gutiago. Ez çuen behin ere probatu.
    Bilbaoco Atchurin vici cen amona hau, ceinaren senharrac angulac harrapatzen baitzituen Bilbaoco itsasadarrean. Haiec etchean jateco angulac ciren, ceren preciatu, urthe haietan, guti eguiten baitziren laur bat urtheco arraincho sugue itchuraco ñimiño hauec.
    Unchia gustatu ez. Ikussi ere ez.
    Cergatiaz galdeturic, unchiec maldade asco ceducatela erançuten çuen. Unchiac maldade asco daucoz, bai. Hori bere erançuna.
    Çopa ere ez çuen gustuco. Edocein motataco çoparen aurrean bethi erraiten eta repicatzen çuen: ecin dot jan çopea… ez da ez jatala gustetan, igual ona dago, baina ez dot jango, ce escuac eguiten jataz handitu.
    Çopa jatearen monotoniac edo eraguinic, ez daquigu cehazqui cergatic, baina ez unchiric ez çoparic, gendearen gustuco janhari bioc bazterrerat, jan nahi lutenençat libre.
    Hala guerthatzen çait niri ere euscara batua deitzen den unchi edo çoparequin.
    Maldade asco ikusten deutsat productu honeri eta hura ikusteagaz bat escuac handituten jataz.
    Ez daquit ongui expliquetan, baina postetan saiatuco naiz horren arraçoinac emaiten.

  • Ni, duela 60 urthe (osso labur), Cantabriaco Beranga herrixcan jaio nincen. Nojatic docena bat kilometrotarat. Euscaldun asco eta basco guehiago passatu dira (edo çarete) handic hondarçarat joaitecotz: Noja, Isla, Ajo…
    Ni ama bera jaio cen ohe berean jaio nincen, eta segurasqui aitac eta amac, edota amac eta aitac (patriarchalac içanen ez bagara) eguin ninduten ohe berberean sorthu nincen mundu eder honetarat.
    Hain cen ederra, hain polita, hain rurala cen, non handic hirur urthetarat aitac erabaqui baitzuen ecen cituenac oro salduco cituela, ni jaio ninceneco loguelaren azpico behi haiec barne, eta Dos Caminos-eraco bidea (hirurgarren bidea nombait) hartu, Basauri edota Bidebietan lan eguitecotz. Firestonen lan eguiteco gogoa eduqui çuen, baina dirua eduquita pisuaz gain, azpico lonja ere erossi cituen. Garage Paris cegoen lekuan Bar Lavin irequi çuen.
    Erran nahi dut, mundu ruralecoa naiz sorcez eta jaiotzez. Rurala niretzat ez da ez pejorativoa ez meliorativoa. Rurala rurala da, margaritac eta pitchiloreac beçala’ campocoac, celhaicoac, landacoac.
    Gaur eguneco gazteec badaquite cer den hausnartu, hausnar eguin eta hausnarqueta. Reflexionatu, meditatu, saconqui pensatu eta ondorioz reflexione, pensamendu…
    Bai, holaco cerbait.
    Baina ez daquite cer eguiten duten behiec jandaco belharrarequin. Ez daquite “rumiar’ euscaraz erraiten.
    Curiosoa osso.
    Rural mundutic cultural mundurat magicoqui. Jauci malabarico triple mortala eta sareric gabe! Aupa!

  • hausnarqueta eta reflexione-tic abiaturic:

    flecter [flect-/flex-]: *flectitu, *flexitu, flexionatu

    nondic baitathozquigu:

    flexible
    flexibilitate
    inflexible
    inflexibilitate
    flexione
    flexional
    flexionatu
    flexura
    flexo
    flexuoso
    flexuositate

    *circumflectitu = circumflexionatu
    circumflexione
    circumflexionatu
    circumflexo

    *inflectitu = inflexionatu
    inflexione
    inflexionatu

    *reflectitu = reflexionatu
    reflexible
    reflexibilitate
    reflexione
    irreflexione
    reflexionatu
    reflexivo
    reflexo
    reflectore

    genuflecter = genuflexionatu
    genuflexione
    genuflexionatu

    Eta cer da genu?

    genu iz belhaun

    Synonymoa: geniculo
    Gaztelaniaz, hinojo (ez landarea, bercea, hau da, rodilla)

  • generationetic belhaunaldirat.

    Batuera: belaunaldi, belaun

    Honelaco casuetan forma biac erabili behar ditugu.

    Interlinguan ere badugu GENU hitza edo synonymoa den GENICULO cein baita BELHAUN (rodilla) euscaraz.

    Erathorriac: genuflexione, geniculatu, geniculatione…

    Gaztelaniaz, geniculotic hinojo dathor (ez landarea, bercea, hau da, rodilla.

    Hemen bi concepturen nahasqueta egon da generatu eta genu.

    Berce hizcunça batzuetan ere guerthatu da.

    Gaztelaniaz ere badugu hauxe:

    estar alguien en tal rodilla con otra persona

    1. loc. verb. Estar con ella en tal grado de parentesco en línea recta. Así, cuando se dice que alguien está en cuarta o quinta rodilla con otro, se entiende que es su cuarto o quinto nieto.

  • genere = genero

    Batueraz genero eta jenero berheizten dira.
    Batueraz jeneral hautatu dute.
    Naffarreraz, ordea, familia lexical honetan ere criterio internationalari garraizquio, bethi -ge-:

    general
    generalitate
    generalisatu = generalizatu
    generalisable = generalizable = generalizagarri
    generalisatione = generalizatione generalisatore = generalizatore = generalizatzaile
    general
    + generalean Batueraz jeneralean
    + generalqui
    generalato = generalça
    generalissimo
    generico
    generoso
    generositate
    ingeneroso
    ingenerositate
    generatu
    generatione
    generativo
    generatore = generatzaile
    turbogeneratore
    degeneratu
    degeneratione
    degenerativo
    ingeneratu = engendratu
    ingeneramentu = engendramendu
    regeneratu
    regeneratione
    regenerativo

  • Culturaren familia

    coler [col-/cult]: cultivatu
    cultore
    + agricultore
    + motocultore
    + viticultore

    cultura
    + agricultura
    + motocultura
    + viticultura

    cultural
    culturalista
    culturalismo

    culturista
    culturismo

    culto = cultu
    cultista
    cultismo
    inculto = incultu

    agricola
    ignicola
    regnicola

    colono
    colonia
    colonial
    colonialista
    colonialismo
    colonisatu = colonizatu
    colonisable = colonizable = colonizagarri
    colonisatione = colonizatione
    colonisatore = colonizatore = colonizatzaile

    cultivatu
    cultivable = cultivagarri
    cultivatione
    cultivatore = cultivatzaile
    cultivo

  • Euscaldun gazteec hirur hauetaric bi ikassi behar dituzte:

    anglesa: extensive
    francesa: extensif, ive
    espainola: extensivo, va

    Euscal ordaina bilhatzen dutenean

    estentsibo

    aurkitzen dute, ceren euscara different baita. Haguitz different.

    Adisquidearen amamaren unchi eta çopa moducoa:
    Hitz honec maldade asco daduzca. Erabili nahico banu, escuac handituco litzaizquiquet.
    Iracasle guehienec /estentxibo, / estentzibo edo estenchibo ahoscatzen dute euscaraz ari direlacoan.
    Angles ikasleec badaquite, iracasten çaielacotz, extensive hitza lotzen to extend aditzarequin. Logico, didactico eta pedagogicoa denez guero.
    Cerequin lotzen duten euscal ikasleec?
    Erdarazco extensivo edo extensif hitzequin. Cerequin bercela?
    Ez dugu extensivo idatzico, ezta?
    Ceren hori erdara baita!
    extensivo erdara da eta estentsibo euscara, Euscal Academiaco jaquinsuec eta adituec erabaqui dutelacotz.
    Orduan, naffarreraz extensivo, ezta?
    Bai, bai. extensivo eta familia hurbil ossoa:

    EX + tenditu:
    extenditu
    extendible = extensibile
    extensibilitate
    inextensible
    extensione
    inextensione
    extensivo
    extensivitate = extensivotassun
    extensore
    extenso

    TENDITUrena liçateque familia ossoa:

    attenditu
    contenditu
    distenditu
    extenditu
    intenditu
    ostenditu
    portenditu
    pretenditu
    subtenditu

    eta erathorri guztiac!
    Honec ez du errannahi euscal synonymoac, existitzen direnean, ecin direnic erabili. Nosqui.

  • Antton Erkizia 2021-02-03 14:00

    “Tendo” (tender) – “teneo”(tener) aipatzen duzula…
    “tendo” “tendere” (latinez) eta hortik > “tenditu”, diozu.
    Erroa: “teino”. Sanscritoz: “tenito” edo antzekoa (buruz ari naiz).
    Esanahia: tender, ex-tender, tener…ser tenido…man-tener…

    Iruña-Veleian bada: “DENOS” edo “DENOÇ” edo “DENOC” bi, ezinezkoa eta beraz faltsua omen direnak biek: “DENOS ZURE NAIA” eta “IAN TA EDAN DENOS”.
    Nire susmoa da: “teino” grekeraz > “teneo” (“tenui”) latinez eta t > d: (e)D(e)(n)O > EDUKI.
    Ez dakit EDUKI-ren erroa “TEINO” edo “TENERE” izan daiteken baina esanahia…bete-betean.

    Aspalditxo “DIINOS” horretaz galdezka ari naiz han eta hemen baina inork ez dit erantzuten…Katxis.
    Berriro ere, “karta bat idatziko dut / norbaitek erantzun dezan”…

  • Caixo Antton,

    tenditu latineraz tendo aditza da, ceina teíno baita grecoz.
    extenditu latineraz extendo da eta grecqueraz ekteíno.
    Grecoz eta latinez aditzac indicativoco presenteco lehen personagatic icendatzen ohi dira. Gaztelaniaz eta infinitivoagatic (venir) eta euscaraz gaur egun participioagatic (ethorri aditza). Euscaraz ere, indicativo hirurgarren personagatic icendatu içan dira (dathor aditza) Ithurryren grammatican, adibidez.

    tenditu aditzaren erroa “tend-/-tent-/tens” da eta *teniturena “ten-/tent-;-tin-/-tent-“. Hurbil daudeque “tent” bietan aguercen baita.
    Nic aurkeztu ditudan hitz familietan bethi dago erdi erdian aditz erro bat, infixua/artizquia; ezquerretarat prefixu/aurrizqui bat eta escuinalderat suffixu/atzizqui bat. Adibidez:

    ex + tens + ivo

    Artista batzuc romatarrac!
    erranen du baten batec. Baiqui eta ezqui.

    Copiatzaile onac, bai. Esquerrac!
    Guri grecoec asmatutaco systema berez simple eta erraz hau latinoen bitartez heldu çaicu:

    aurrizqui + artizqui + atzizqui

    Artizquia bethi aditz erroa.

    Grecoec obratu çuten miraculu hau lehenengoz mundu ossoan.

    extendo eta ekteíno:

    ex edo ek horiec euscarazco /tik edo /ik dira. Valioquideac. AD prepositionea ere euscarazco -AT postpositionea den beçala.

    tendo euscaraz hedatzen dut da.
    Baina, guc ez dugu copiatzen jaquin honelacoac erran guenitzançat:

    extendo = *tikhedatzen edota *ikhedatzen dut
    edo
    attendo = athedatzen dut

    Germanoec ere calcatu çuten systema hau. Guri trena passatu çaicu, ceren nasan ere ez baiqueunden garaiz.

    Gainera, gurea systema postpositivoa da, gure mendietan botataco irrinciac beçain primitivoa. Badaquigu ‘etcheRAtu” erraiten, baina ez “ATetchetu”. Ulercen?

    Krutwig batec ez cuen bigarren escuco gauçaric nahi içaiten, eta ez ninçateque harritu noizbait extenditu hitz latinoaren ordez ekteinitu edo aguian ekteini erabili balu bere krutwigera euscogrecoan. Harritzecoa ere ez litzaiquet, baldin jocatu balu: nic dekteinat, çuc dekteinaçu, etc. Hau da, extenditzen dut, duçu, etc. erraitecotz.

    Questionea da guri heldu eta helcen ari çaicula heldu eta helduco dena.

    Gure munduttoa euscara eta hirur erdara (espainol, francesa eta anglesa).

    Nire eguinbeharra beguiac irequiaraztea, da, arguitic; ilhunac ez gaitzan harrapa eta deusezta.

    Adeitassunez

  • burgo = burgu
    Alaba herrian, hau da, Araban Burgu eta Burgueta herrixcac daduzcagu.
    Azquen honetan Burgüeta ikusten dut nic. Gainera Burgosi dagoquio herrixca hau gaur egun.
    Burgos plurala da ethorquiz gaztelaniaz, Burgüeta (los burgos) aleguia. Hor jaio cen gaztelania romancea euscal ezpainetan.

    Burgu herri ttipia da, herrixca, normalean dorre bat edo gaztelu baten inguruan eratua.
    Burgos, horrela pluralean, Castella (plural neutroa) da, Gaztela, aleguia. Gaztelueta erraiten baguenu beçala.

    Burgoa deithura ere existitzen da.

    Leiçarragac burgu, burges eta burgesia verbac erabili cituen. Orotaricoan *burjes eta *burjesia modura transcribatuac dira.
    Batueran -ge- formac restituitu dira: burges, burgesia, burgestu.

    Hitz.honen derivatua burgomaestre da, burguco alcatea.

    Haimbat herri icenetan aguercen da Europan cehar jathorri germanicoco hitz hau: Teutoburgo, Luxemburg(o), etc.

  • Benat Castorene 2021-02-04 09:06

    Uztaritze herriko auzo edo kartier inportantenetarik bati “Phurgu” erraiten zioten zaharrek. Horretan aurkitzen da Gazteluia edo Lapurdiko Auzitegia zena.

  • Anhitz esquer, Beñat,
    burgu = phurgu
    Grecoz ere p daduca: Pyrgos (dorre, gaztelu). Arabeec Medina. Burgoseco ipharraldean Medina de Pomar dago bere dorre gazteluarequin.
    Adeitsuqui

  • Eta ezta bercetan batetan-ere saluamenduric: ecen berce icenic ezta ceruären azpian guiçoney eman çayenic, ceinez saluatu behar garén.
    EGUINAC 4:12 BHNT
    https://bible.com/bible/25/act.4.12.BHNT

    salvatu
    salvo = salvu

    Leiçarragac: salbu, baina saluatu. saluu idazterat ez cen ausartu edo. Dembora hartan u erabilcen cen v lettraren ordez, gaztelaniaz, francesez eta anglesez berdin. Hitz hauec b-requin idaztea estentsibo idaztea beçalacoa da: escuac handitzecoa, çoparen modura. Ez da europar içaitea, çopatar içaitea baino.

    salvia
    salva
    salvatu
    salvable = salvagarri
    salvamentu = salvamendu
    salvatione
    salvatore = salvadore = salvatzaile
    Leiçarragac saluadore.
    salvaguile = salvatzaile
    salvaconducto
    salvaguarda

    salve, salute eta salutatu berce bateraco utzico dugu.

  • Batueraz salutatu dugu. saludatu forma dialectala da. Ez horregatic charragoa!

    salutatu
    salute
    salve
    salutatione
    salutatore = salutatzaile

    La Salve-n, Bilbaon, La Salve, rugbylarien gustoco garagardoa, eguiten hassi ciren aleman batzuc. Guerorat çubi handi bat eguin çutela eta, itchi eguin behar çuten eta translatatu. Gaur egun ere producitzen da garagardo bilbotarra.

    Marinelac Bilbaorat helcen cirenean punctu honetaric Begoñaco Andra Mari ikusten hasten cen eta orduan hasten ciren Salvea cantatzen:

    Salve, Regina, Mater misericordiæ,
    vita, dulcedo, et spes nostra, salve.
    Ad te clamamus exsules filii Hevæ,
    Ad te suspiramus, gementes et flentes
    in hac lacrimarum valle.
    Eia, ergo, advocata nostra, illos tuos
    misericordes oculos ad nos converte;
    Et Jesum, benedictum fructum ventris tui,
    nobis post hoc exsilium ostende.
    O clemens, O pia, O dulcis Virgo Maria.

    Hemen

    https://en.m.wikipedia.org/wiki/Salve_Regina

    ençun ere eguin ahal da othoitz eder hau.

  • agur

    = salve
    = ave
    = vale
    = adios, adio

    agurtu = salutatu, despeditu
    agurtu = gurtu = adoratu, veneratu

    Harremanetan baitaude augure familia aztertuco dugu:

    Hegaztiac eta berauen hegalaldiac behatzetic dathor hitz familia ejer hau:

    augure
    augurio = agüero
    augurero = agorero
    auguratu = agoratu
    augural
    auguratore = auguratzaile
    auguratorio
    auguratione

    IN +
    inauguratu
    inauguratione
    inauguratore = inauguratzaile
    inaugural

    agoratu = auguratu
    agorero = augurero
    agüero = augurio

    Espainol hitza ere bada AGUR. Hona hemen RAEren definitionea:

    agur
    Del vasco agur, y este del lat. augurium ‘agüero’.
    1. interj. U. para despedirse.

  • AGURretic ADIOrat

    adios = adio = adeo
    = a Deo = Jaincoari

    deo = jainco
    dea = jaincossa

    deismo
    deista
    deitate
    deifico
    deificatu
    deificatione
    deicida
    deicidio

    semideo
    semidea

    divo
    diva
    divino
    divina
    divinal
    divinitate
    divinisatu = divinizatu
    divinisatione = divinizatione
    divinatore = divinatzaile
    divinatorio

    AD + divinatu
    addivinatu
    addivinant = addivinante
    addivinantia = addivinancia = addivinança
    addivinatione
    addivinatore = addivinatzaile
    addivinatorio
    addivino

  • Hona hemen CABITU aditzaren familia bicaina:

    caper [cap-/capt-;-cip-/-cept-]
    *capitu
    = cabitu

    capace = capaz
    capable
    capacitate
    incapace = incapaz
    incapable
    incapacitate
    captione
    captioso
    captivo
    captiva
    captivitate
    captivatu
    captura
    capturatu
    recapturatu
    mentecapto = mentecato
    captatu
    captatione
    captatore = captatzaile

    AD + cabitu
    *accipitu = *accebitu
    acceptione
    acceptatu
    acceptable
    acceptabilitate
    inacceptable
    acceptatione

    CON + cabitu
    *concipitu = concebitu
    concipimento = concebimendu
    concipibile = concebible = cencebigarri
    inconcipibile = inconcebible = concebiecin
    inconcipibilitate = inconcebibilitate = concebiecintassun
    conceptaculo
    conceptione
    anticonceptione
    conceptivo
    anticonceptivo
    concepto
    conceptual
    conceptualismo
    conceptualista

    PRE + CON + cabitu
    preconciper = preconcebitu
    preconceptione

    DE + cabitu
    deciper = decebitu
    deceptione
    deceptionatu
    deceptore = deceptionatzaile

    EX + cabitu
    *excipitu = excebitu
    excipient = excipiente
    exceptione
    exceptional
    excepto
    exceptar = exceptuatu

    IN + cabitu
    inciper = incebitu
    incipient = incipiente
    inceptione
    inceptivo
    inceptatu

    INTER + cabitu
    intercipitu = intercebitu
    interceptione
    interceptatu

    PER + cabitu
    perciper = percebitu
    perceptible
    perceptibilitate
    imperceptible
    imperceptibilitate
    perceptione
    perceptivo
    perceptor = percebitzaile

    AB + PER + cabitu
    appercipitu = appercebitu
    apperceptione

    PRE + cabitu
    *precipitu = precebitu
    preceptivo
    preceptore
    precepto

    RE + cabitu
    recipitu = recebitu
    recipient = recipiente
    receptione
    receptivo
    receptivitate
    receptore
    recepta
    receptatu
    receptaculo
    receptatore.= receptatzaile

    SUB + cabitu
    *suscipitu = suscebitu
    susceptible
    susceptibilitate
    susceptivo
    susceptione
    + intus
    intussusceptione = obstructione intestinal

  • HER/HES

    Aditz erro honec “itsatsi” aditzaren idea daduca eta darama:
    -heritu: adheritu, *coheritu, *inheritu

    Hona hemen derivatuac AD, CON eta IN prepositioneequin combinaturic:

    Anglesez:

    to adhere
    to cohere
    to inhere

    Interlinguan:

    adherer = -at itsatsi
    coherer = -equin itsatsi
    inherer = -n itsatsi

    Naffarreran honela lirateque:

    adheritu
    *coheritu
    *inheritu

    Gaztelaniaz beçala (adherir = adheritu), lehena baicic ez dugu erabili gure hizcunçan.

    Participio present edota imperfectuac:

    adherent = adherente
    coherent = coherente
    inherent = inherente

    Naffarreran biac dira erabilgarri.

    Anglesez ere baditugu hauexec:

    adhering
    cohering
    inhering

    Participio hauec bai interlinguan, bai anglesez, adjectivoac içaiteaz gain, gerundio modura ere erabilcen dira, hau da, lingua romanican erraiten baguenu beçala:

    adherendo
    coherendo
    inherendo

    -LY (anglesez) edo -QUI (euscaraz) atziquiequin adverbio bilhacatzen dira:

    adherently = adherentqui
    coherently = coherentqui
    inherently = inherentqui

    QUI hau euscaraz dativoa ere içan daiteque. Adibidez:

    dagoQUIgu
    dabilQUIçue

    Hauetaric erathorcen dira substantivo hauexec:

    adherentia = adherencia
    coherentia = coherencia
    inherentia = inherencia

    Biac erabilgarri. Lehena leiçarragatiar styloan. Bigarrena, de facto, forma internationalagoa.

    Guehi:

    incoherent = incoherente
    incoherentia = incoherencia

    -tIONe atzizquiaz:

    adhesione
    cohesione
    *inhesione = inherentia

    -tIVO atzizquiaz:

    adhesivo
    cohesivo
    *inhesivo

    -tORe atzizquiaz:

    *adhesore
    cohesore
    *inhesore

    To be continued

  • hered* = heredero

    Ikus deçagun familia:

    heredatu = heretatu = hereditatu
    heredable
    heredagarri
    heredabilitate
    herederagarritassun
    heredero
    herederoquide
    heredade = hereditate

    exheredatu = desheredatu
    exheredatione = desheredatione

    hereditatu = heretatu = heredatu
    hereditate
    hereditage = heritage = heretage Leiç
    hereditario
    cohereditatu
    cohereditario

  • star v to stand (= to be standing)

    ESTAR aditzaren forma internationala STAR da.
    Hemendic STATU forma participiala, nondic ESTATU batuerazco forma eta ESTADU bizcaierazcoa.
    STATU eta derivatuec S liquidoaz hasten dira. Hizcunça batzuetan E- prothetico bat ipincen çaie ezquerretarat ahosquera erraçagotzeco:

    statu + e- = estatu

    Osso familia ederra eratzen da STATU honetaric:

    statu
    statal
    statalitate

    statione
    stationario
    stationatu

    statura

    statista
    statistico
    statistica

    statutu
    statutario

    stable
    stabilitate
    *establecitu = establitu
    stabilitu = establitu
    stabilimentu = establimendu
    stabilitore = establitore = establitzaile
    prestabilitu = preeestablitu

    RE
    restabilitu = restablitu
    restabilimento = restablimendu

    stabilisatu = stabilizatu
    stabilisatione = stabilizatione
    stabilisatore = stabilizatore = stabilizatzaile

    IN
    instable = *inestable
    instabilitate = *inestabilitate

    CIRCUM
    circumstatu
    circumstante
    circumstantia = circumstancia
    circumstantial = circumstancial
    circumstantiatu = circumstanciatu

    CON
    constatu
    constante
    constantia = constancia
    inconstante
    inconstantia = inconstancia

    CONTRA
    contrastatu
    contrasto = contrast = contraste

    DIS
    distatu
    distant = distante
    distantia = distancia
    distantiatu = distanciatu
    equidistant = equidistante
    equidistantia = equidistancia

    IN
    instatu
    instant = instante
    instantia = instancia
    instantaneo
    instantaneitate

    OB
    obstatu
    obstaculo = obstaculu
    nonobstante = non obstante

    PRE
    + prestatu
    presto
    prestimonio
    prestatione
    prestatore = prestatzaile

    prestu
    prestessa = presteça

    AB + PRE
    apprestatu
    appresto

    prestidigitatu
    prestidigitatione
    prestidigitatore = prestidigitatzaile

    RE
    restatu
    restant = restante
    resto = restu
    restivo

    AD + RE
    arrestatu Batueraz: arrastatu
    arresto = arrestu
    arrestatione OEH arrastazio, arrastazione

    stabulo = stablo, stable, stabli
    stabulatu
    stabulatione

    status
    statu quo = status quo

  • Aurreco STO (stare/statu) aditzarequin relationaturic SISTO (sistere/*sistitu) aditza daducagu latineraz, nondic baitathoz ondocooc lingua internationalean, eta beraz naffarreraz:

    AD + sistitu = assistitu
    assistent = assistente
    assistentia = assistencia

    CON + sistitu = consistitu
    consistent = consistente
    consistentia = consistencia
    IN + CON
    inconsistent = inconsistente
    inconsistentia = inconsustencia
    consistorio
    consistorial

    DE + sistitu = desistitu
    desistentia = desistencia

    EX + sistitu = exsistitu = existitu
    existente
    existentia = existencia
    existential = existencial
    existentialismo = existencialismo
    existentialista = existencialista
    IN + EX
    inexistent = inexistente
    inexistentia = inexistencia
    PRE+ EX
    preexistitu
    preexistent = preexistente
    preexistentia = preexistencia

    IN + sistitu = insistitu
    insistent = insistente
    insistentia = insistencia

    PER + sistitu = persistitu
    persistent = persistente
    persistentia = persistencia

    RE + sistitu = resistitu
    resistent = resistente
    resistentia = resistencia
    resistible
    IN + RE
    irresistible
    irresistibilitate

    SUB + sistitu = subsistitu
    subsistent = subsistente
    subsistentia = subsistencia

  • via: bide

    viatico
    Via Lactea = Esne Bide

    viage = viaje, bidaia
    viagiatu = viajatu, bidaiatu
    viagiant = viajante = bidaiant
    viagiatore = viajatore = viajero = viajatzaile = bidaiari

    viatu = bideratu
    viable = bideragarri
    inviable = bideraecin
    viabilitate = bideragarritassun
    inviabilitate = bideraecintassun

    deviatu = desviatu = desbideratu
    deviant = deviante
    deviatione = desviatione = desbideratze
    desviationista
    desviationismo

    obvio
    obvioqui
    obvietate
    obviatu

    previo
    previoqui

    inviatu = enviatu = bidali = bialdu
    invio = envio = bidalce, bidalqueta
    reinviatu = reenviatu = berdidali

    viaducto = viaductu
    ferrovia = burdimbide
    ferroviario = burdimbideco
    tramvia

    trivium = trivio
    trivial
    trivialitate
    trivialisatu = trivializatu
    triviaholico = triviaphilo

    quadrivium = quadrivio

    convoy

    etc.

  • ager [ag-/act-; -ig-/-act-] v to act (= to be doing)
    Aditz internationaletic:

    agitu = actuatu
    Orotaricoan “ajitu” dugu, cein baita ahosquerari dagoquion idazquera.

    acte
    actu
    acto

    agenda
    agent = agente
    agentia = agencia

    agitatu
    agitatione
    agitatore = agitatzaile

    agible

    actione
    actionero
    actionista
    actionatu
    actionable
    inactione
    activo
    activatu
    activatione
    inactivo
    inactivitate
    radioactivo

    actore
    actrice = actriz, actoressa
    acto
    + actoan
    actuario
    actuariato = actuariatu
    actuarial
    actual
    actualitate
    actualisatu = actualizatu
    actualisatione = actualizatione
    actuatu
    actuatione
    interacto

    *coagitu
    coactionatu
    coactione

    *reagitu
    reactionatu
    reactione
    reagent = reagente
    reactionario
    reactionismo
    reactionista
    reactivo
    reactore

    *retroagitu
    retroactuatu
    retroactione
    retroactivo
    retroactivitate;

    transigitu
    intransigitu
    transigente
    intransigent = intransigente
    intransigentia = intransigencia transactione
    transactional
    transactatu

    litigatu
    litigio
    litigioso
    litigante
    litigatione

    etc.

  • justu
    justo
    justuqui

    injustu
    injusto
    injustuqui

    justitia = justicia
    injustitia = injusticia

    justessa = justeça

    justificatu
    injustificatu
    justificant = justificante
    justificable = justificagarri
    injustificable = justificaecin
    justificatione
    justificativo
    justificatore = justificatzaile

    adjustatu
    adjustage
    adjustamentu = adjustamendu
    adjustable = adjustagarri
    adjustatore = adjustatzaile
    readjustatu
    readjustamentu = readjustamendu
    readjustatore = readjustatzaile
    injustu
    injusto

    Norc ez du euscaraz ajustatu edo ajustadore ençun?!

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude