Emakume aipagarriak historian zehar

Emakume aipagarriak historian – 

Idazleak, zientzialariak, aktoreak, politikariak edo hegazkingileak, besteak beste. Asko dira bizitzea egokitu zitzaien denboran historia aldatu duten eta gertakarien garapenean funtsezko papera bete duten emakumeak. Iraultzaile handiak, egunez egun eremu bakoitzean eta gizartean ezarritakoa hautsi zutenak. Berdintasunaren aldeko borrokan mundua bidezkoago bihurtu duten beste hainbati bidea ireki dioten emakume ausartak. Gaur, zuzeu.eus-en, omenaldi xumea egingo diegu historian mugarri izan diren 10 emakumeri, emakume izateak aterik ixten ez duen eta matxismoa existitzen ez den gizarte baten aldeko borrokan gure urratsak gidatu (eta gidatzen) zituztenei. Hala ere, oraindik lan asko dugu egiteko.

  1. Marie Curie (1867 – 1934)

Emakume aipagarriak historian zeharMaria Salomea Sklodowska-Curie, Marie Curie bezala ezagunagoa, poloniar jatorriko zientzialari bat izan zen (frantziar nazionalizatua), zientziaren mundua erabat irauli zuena bere lan eta aurkikuntzekin. Erradioaktibitatearen alorrean aitzindaria izan zen (Bi elementu berri aurkitu zituen: Polonio eta Radioa), eta espezialitate desberdinetan (fisika eta kimika) bi Nobel sari jaso zituen lehen pertsona izan zen. Eta Pariseko Unibertsitatean irakasle izan zen lehen emakumea.

Marie Curie-k zientzialari bihurtzeko borrokatu behar izan zuen, Polonian emakumeek ezin baitzuten unibertsitate-ikasketarik egin. Bi alaben zaintza eta karrera zientifikoa uztartu behar izan zituen.

  1. Virginia Woolf (1882 – 1941)

Emakume aipagarriak historian zeharVirginia Woolf eleberrigile, saiakeragile, editore eta feminista britainiarra izan zen, XX. mendeko modernismo literarioaren figura nabarmenetako bat. Bere lanen kalitate handiak eta bizitzan lortutako aintzatespenak eta ospeak garrantzi handiko postua eman zioten mugimendu horretan. Horren ondorioz, Londresko gizarteko figura garrantzitsuenetako bat bihurtu zen gerren arteko aldian.

Bere saiakera guztiek eta, bereziki, gela propio bat izena duen batek, XX. mendeko mugimendu feministaren sustatzaile eta ikur nagusietako bat izateko balio izan zioten. Virginia Woolfek mugarri bat ezarri zuen bere garaikide eta ondorengo idazleen pentsamenduan.

  1. Coco Chanel (1883 – 1971)

Emakume aipagarriak historian zeharDiseinatzaile handi honek modaren eta goi mailako joskintzaren mundua erabat irauli zuen garai bereziki zailean: gerren arteko aroan. Belle Époque-ko arropak hautsi zituen. Beste bira bat eman zien emakumeen jantziei, zeinak, modan sartu zirenean, erosoago eta informalago bihurtzen hasi baitziren.

Horrela, bada, emakumeak askatu zituen korsesez (literalki eta metaforikoki) eta beren mugimenduak mugatzen zituzten apaingarri itxuratsuez.

  1. Amelia Earhart (1897 – 1937)

Hegazkinlari estatubatuar hau ospetsu egin zen ekuatore-linearen gaineko lehen aire-bidaia egiten saiatzeagatik. Amelia mundu osoko heroia bihurtu zen, jendetzak idolatratua. Emakumearen eskubideei eta genero-berdintasunari buruzko eztabaida sakona sustatu zuen joan den mendeko lehen hamarkadetan. Earhartek The Ninety-Nines emakume hegazkingileen erakundea sortu zuen 1929an. Abiazio irakaslea zen Purdueko Unibertsitatean, Cosmopolitan aldizkariko zutabegilea eta emakumeen eskubideen aldeko kanpainen sustatzailea izan zen.

Munduari hegazkinez bira emateko ametsa bete ezin izan bazuen ere (nahiz eta oso gertu geratu zen hori lortzetik), Amelia Earhart bere kemena eta ausardiagatik eta eskubide berdintasunaren aldeko borrokan aitzindari izateagatik igaro zen historiara.

5. Frida Kahlo (1907 – 1954)

Gaur egungo feminismoaren erreferente handienetako bat bihurtu den margolari mexikarra. Frida Kahlok artearen mundua ez ezik, politikarena ere irauli zuen. Nazioko eta nazioarteko artista ospetsuen laguna zen Frida, eta hain garrantzitsua, non Louvre museoan bere lanetako bat aurkeztu zuen lehen artista izan baitzen herrialde honetan. Bere ideia politikoak iraultzaileak izan ziren emakumeak sexu ahulekotzat hartzen ziren garai batean.

Fridak Mexikoko indigenen kausa defendatu zuen eta, bere sentimendu nazionalaren parte gisa, bere sinboloak eta tradizioak berreskuratu zituen bere obran.

  1. Rosa Parks (1913 – 2005)

Rosa Parks eskubide zibilen defendatzaile sutsua izan zen Estatu Batuetan, arraza edo erlijio arrazoiengatik pertsonen banaketa hegoaldeko estatu gehienetan oraindik nagusi zen garaian. Keinu bakar batekin, Rosa Parksek Eskubide Zibilen aldeko mugimenduaren lehen txinparta eragin zuen, 1955eko abenduaren 1ean eserlekua zuri baten esku uzteari uko eginez. Gogoratu beharra dago, sinestezina bada ere, garai hartako arraza bereizketaren legeek afroamerikar bat behartu zezaketela eserlekua edozein gizon zuriri uztera. Ekintza horrengatik, berak kartzelan amaitu zuen.

National Geographic-en kontatzen den bezala, ekitaldi honekin, Rosa Parks-ek, Kolore Herriaren Aurrerapenerako Elkarte Nazionaleko laguntzaileak, Martin Luther King-en arreta erakarri zuen eta, elkarrekin, protestei ekin zieten, Estatu Batuetako Gorte Gorenak garraioan arraza-bereizketa herrialdearen eraketaren aurka zihoala adieraz zezan.

  1. Rosalind Franklin (1920 – 1958)

Kimikari eta kristalografo ingelesa izan zen, DNA, RNA, birus, ikatz eta grafitoaren egiturari egindako ekarpen garrantzitsuen erantzule. Zientziaren munduak bidegabeki ahaztutako zientzialaria, garai hartan oso maskulinizatua.

Hain zuzen ere, 1962an hiru zientzialarik lortu zuten Fisiologia eta Medikuntzako Nobel saria DNAren egitura aurkitzeagatik, hamar urte lehenago, Rosalind Franklinek DNA hidratatuaren B aurpegiari argazkiak ateratzea lortu zuenean.

Hari esker, Crickek eta Watsonek ikusi ahal izan zuten DNAren forma ez zela beraiek uste zuten bezalakoa, eta haien egitura zehazteko beharrezko konexioak ezarri zituzten.

  1. Ana Frank (1929 – 1945)

Mundu osoan ezaguna bere Egunerokoari esker, Ana Frank neskato judu alemaniarra izan zen, eta ia bi urte eta erdi eman zituen bere familiarekin eta beste lau pertsonekin Amsterdamen Bigarren Mundu Gerran naziez ezkutatzen. 1944ko irailaren 2an, Ana Auschwitzeko kontzentrazio-esparru nazira bidali zuten, eta, geroago, Bergen-Belsengo kontzentrazio-esparrura. 1945eko martxoan tifusak jota hil zen. Bere egunerokoan, bere sufrimendu guztia eta herri juduak jasan zuena jaso zituen.

Anak Egunkarian idazle bihurtzeko zuen nahia bete nahian, Otto Frankek, bere aitak eta familiako biziraun zuen bakarrak, argitaratzea erabaki zuen. Urteekin, nazismoaren aurkako borrokaren sinbolo bihurtu zen mundu osoan.

     9. Elizabeth Blackwell (1821-1910)

1849.  urtea. Elizabeth Blackwell Genevako medikuntza eskolan matrikulatutako lehen emakumea zen. Halaber, Estatu Batuetako lehen hiritarra izan zen doktore gisa gaitzen zuen diploma ofizial bat lortzen. Estatu Batuetako medikuntzan aitzindari izateagatik ez ezik. Baita emakumeen hezkuntza eta abolizionismoa defendatzen dituelako ere.

1949az geroztik, Estatu Batuetako Emakume Medikuen Elkarteak Elizabeth Blackwell domina ematen du urtero. Helburua: doktoreen lanari bikain lagundu diotenak aitortzea.

    10. Hedy Lamarr (1914-2000)

Hedy Lamarr, austriar aktore ezaguna izateaz gain, espektro zabalduaren teoria garatu zuen, WiFiaren aitzindaria, Bigarren Mundu Gerran. Irrati bidez kontrolatutako torpedoentzako komunikazio sistema sekretu baten asmakizunak oinarri teknologikoak ezarri zituen asmakizun modernoentzat ‘, WiFi edo GPSa kasu.

Hala ere, asmakuntza 60ko hamarkadara arte ez zen aprobetxatu, orduan patentea misil gidatuentzako haririk gabeko komunikazio militarrak garatzeko erabili baitzen.

 

Bestalde, askotan esaten da ere, emakumeek ez dutela agintzeko gaitasunik. Baina historian zehar, antzinetik, emakume ugari egon dira eta daude aginte postuetan. Beraz, erakusten dute gaitasun hori ere izan dezakegula arazorik gabe.

Emakume aipagarriak historian zehar

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude