Euskararen bidegurutzetik

Euskararen bidegurutzetik –

Euskaltzale eta abertzaleok errealitate desatseginarekin egin ohi dugu topo nahi baino toki eta egoera gehiagotan, eta modu eta era askotara eguna joan eta eguna etorri, eta halaber, Zuzeu-n, etsipenezko komentario askotxo irakur daiteke euskararen eta Euskal Herriaren patu eta halabehar halamoduzkoaz. Jakinik Kike Amonarrizek liburua atera duela artikulu honi eman diodan izenburukoa, di-da batean irakurri dut bururik buru.

Gogoan dut duela urte mordoxka J.M. Odriozolak eta K. Amonarrizek eztabaida bizi bat izan zutela: esan dezagun labur-zurrean eta sinplifikatuz, bi ikuspunturen bozeramaile gertatu zirela; Odriozolaren arabera, erdaren alde funtzionatzen duten egiturak (sozial-politiko-kultural-ekonomikoak) eraldatu gabe, euskaldunon boluntarismoa udazkeneko hego haizea da, eta Amonarrizen arabera, aldiz, boluntarismoa aktibatzea axola handikoa da, eta egituren garrantzia ukatu gabe, ezinbestekoa. Liburu honek Amonarrizen eboluziorik ageri ote du?, ala lehengo lepotik jarraitzen ote du, funtsean? Galdera horiek nituen buruan liburu honen irakurketari ekitean.

Esan liteke, hondarrik hondarrenean, atxikitzen duela Amonarrizek gorago aipaturiko eztabaidan defendaturiko ikuspegia, hots, euskaldunok sozialki ahalduntzearen axola itzela, baina euskararen aldeko politiken beharra ere ahobizarrik gabe erantsirik. Azken hauek premiazkoak dira, baina euskaldunon aktibazio sozialik gabe, Irlandan gaelikoak duen estatusa dugu hodeiertzean, suntsitze bidea, alegia.

Euskararen bidegurutzetikItxura batera tolosarrak kaxkarina eman dezake, gutxirekin kontentatzen dena, edota gidoi eta eskakizun sozial-mediatikoek horixe eskatzen diotena, baina irakur itzazue esaldi hauek:

“Azken batean, hizkuntzen inguruko borrokak eta eztabaidak botere-borroka ere badira, errelato-borroka (…) Horregatik, iruditzen zait euskararen aldeko gure planteamenduei oinarri etiko eta diskurtsibo sakona, integratzailea eta demokratikoa eman behar diegula, balio aurrerakoietan sustraituta, hizkuntza-normalizazio prozesua gizarte hobe, askeago, berdinzaleago eta justuago baten eraikuntza-prozesuaren zati banaezina delako. Eta horrek gurean esan nahiko luke (…) euskara hizkuntza nagusi eta komuna izango litzatekeen egoera eleaniztun batera iristea, non bestelako hiztunen hizkuntza-eskubideak ere errespetatuko diren. Egoera normalizatu horretara iristeko, euskararen ezagutza eta erabilera sustatuko duten hizkuntza-politikak ezinbestekoak dira, eta, euskarak nozitu duen bazterketa eta jazarpen historia aintzat harturik, diskriminazio positibo hori guztiz demokratikoa eta justiziazkoa dela irmoki defendatu behar dugu. Are gehiago “erreparazio historiko”tzat ere har liteke, eta horrela gutxitan planteatu bada ere, justizia leheneratzailearen (“restauratiboa”, alegia) eskemetan planteatu.”(43 or.).

Beraz, euskararen normalizazioari, oinarri etiko eta diskurtsibo sakona erantsi beharra. Eta diskriminazio positiboa, eta justizia leheneratzailea. Egia gertatzeko ederregia?, idealistegia? Edozein planteamenduri egin dakizkioke erreparo horiek. Jarraitu dezagun liburuko zatirik politikoenak aldatzen:

“Euskarak iraun dezake estaturik gabe (orain arte egin duen bezala) ala estatuarekin, eta desager daiteke estatuarekin ala gabe. Baina euskararen normalizazioa bultzatu eta euskararen erabilera sustatuko lukeen balizko euskal estatu batek berme gehiago eskainiko lituzke espainiar eta frantses estatuen menpeko gaur egungo zatiketa administratiboak baino, estatu hori independentea, konfederatua edo dena delakoa izan. Horretan ez dut dudarik. Historian atzera begiratu besterik ez dago ikusteko estatu frantsesak eta espainolak, salbuespen apurrak salbuespen, historikoki joera homogeneizatzailea izan dutela eta hizkuntza-aniztasunarekiko uzkurrak izan direla, edo zuzen-zuzenean aurkakoak (…) Hizkuntza-normalizazioaren ikuspegitik ere, euskaldunok ahalik eta burujabetza-mailarik handiena eta eremu administratibo desberdinen arteko harreman ahalik eta estuena lortzen saiatu beharko genuke (…) Zenbat eta botere politiko gehiago izan, orduan eta aukera gehiago izango ditugu euskararen eta euskal hizkuntza-komunitatearen geroa bermatzeko. Zentzu honetan, euskal estatu batek kanpo-injerentziarik gabeko hizkuntza-politikak blindatzea eta bideratzea erraztuko luke. Eta hori hainbat egitura politikoren bidez berma daiteke; ez oraingoekin, ordea.

Baina XXI. mende honetan euskaldunok lortzen dugun burujabetza-maila lortzen dugula ere, gaur egun ditugun arazo eta erronka gehienek bere horretan jarraituko dute, independentzia lortu duten eta hizkuntza gutxituak dituzten munduko estatu gehienetan gertatzen den bezala. Edozein estatus politiko lortzen dugula ere, eta mende honetan zehar, eremu batzuetan edo askotan euskarak nagusitasuna lortu arren, gaztelaniak eta frantsesak jarraituko dute Euskal Herriko eremu askotan hizkuntzarik nagusienak eta erabilienak izaten, aldaketa soziolinguistikoak mantsoak izan ohi direlako eta aurrean ditugunak oso hizkuntza indartsuak direlako. Euskarazko eskaintza asko hobetu eta hedatu arren, hedabide eta ikus-entzunezko eskaintza eta kontsumoa proportzio handi batean (nagusian?) hizkuntza hegemonikoetan izango da (kasu honetan, gaztelaniaz edo frantsesez izan beharrean, seguruenik ingelesez). Euskal Herritar askoren etxeko eta ohiko hizkuntzak euskara ez bestelakoak izaten jarraituko dute, eta iristen joango diren etorkin gehienek ez dute euskararik berehala ikasiko, baina, topatuko duten egoeraren arabera, beren seme-alaben erabilera-hizkuntza nagusia euskara izango da ala ez. Alegia, estatu bat edo estatus politiko berri bat oso lagungarriak gertatu arren, hizkuntza-normalizazio prozesua ez dela hor amaituko”.(180-182 orr.).

Errealitatearen pertzepzio errealista-objektiborik ez zaio falta, falta ez zaionez! Segur aski euskaltzale gehienok ados egongo gara iritzi horiekin.

Euskararen bidegurutzetikZenbaitetan, inkesta soziolinguistikoen emaitzen irakurketa baikorregia iruditu zait (parentesia gorabehera): “80ko hamarkadaren hasieran euskal ereduetako matrikulazioaren portzentajeak eta euskararen ezagutzarenak %20 inguruan zebiltzan; alegia, 5 gaztetik bakarra zen euskalduna edo euskal ereduetan matrikulatua. Gaur egun 5etik 4 baino gehiago dira. Hori da belaunaldi batean lortu dena. EAEn eta Nafarroako Iparraldean ia ezagutzaren unibertsalizaziora iritsi gara haur eta gazteen artean (ezagutza hori mugatua baldin bada ere kasu askotan), beste eremuetan ere portzentaje gero eta esanguratsuagoak ditugularik” (78-79 orr.).

Erabat harturik (350 orrialde ditu), interesgarria, eta ekarpentzat jotzekoa iritzi diot. Gomendagarria.

Euskararen bidegurutzetik

Euskararen bidegurutzetik
Pako Sudupe

Idazlea, irakaslea, hizkuntza-normalizazioko teknikaria (Azkoitia)

21 pentsamendu “Euskararen bidegurutzetik”-ri buruz

  • JJ Agirre

    “Euskal estatu batek kanpo-injerentziarik gabeko hizkuntza-politikak blindatzea eta bideratzea erraztuko luke. Eta hori hainbat egitura politikoren bidez berma daiteke; ez oraingoekin, ordea”
    Egia biribila, alabaina, egungo egitura politikoen bidez, egun garatzen direnak baino askoz hizkuntza politika aurrerakoiagoak gara litezke menpean dauzkagun egitura politikoen gerizan, baina Jaurlaritzak, edo Bizkaiko eta Arabako Foru Aldundiek, eta hiri nagusietako udalek, egin dezaketena baino askoz gutxiago egiten dute, baina inor gutxik azpimarratzen du hori, eta hortik hasi behar genuke.
    Euskal Estatua ez da bihar sortuko (eta bihar sortuko balitz ere, egungo agintariekin jai). Eta euskaltzaletasun boluntaristaren hedapena ere, estu loturik dago botere eragile ezberdinen diskurtsoari eta ekimenari.
    Bien bitartean, zer egiten dute agintari eta eragile abertzaleek?
    Zeren eta agintari eta eragile unionistek zer egiten duten ondotxo baitakigu.
    Bestalde, “Euskarak iraun dezake estaturik gabe (orain arte egin duen bezala) ala estatuarekin, eta desager daiteke estatuarekin ala gabe” esladiarekin ez nator bat.
    Egia da euskara desager daitekeela Estatu bat izan arren (areago EAJ-PSOEk agintean jarraituz gero), baina ia segurua da desagerpena Estaturik edo bestelako gotortze-egiturarik ez badugu eraikitzen epe ertain batean. Apenas babes administratiborik ez daukagun lurraldeetan (Iparraldean eta Nafarroako bi herenetan) euskara desagertzear (Iparraldean) edo dagoeneko desagertuta dago (Nafarroako bi herenetan).

  • euskaldun bat 2019-12-09 11:38

    Hiztunen aktibazioa… Orain dela larunbata batzutako kontua da: larunbata eguerdia Tolosan, Kike Amonarriz, Jokin Bildarratz eta ezagutzen ez nituen bi emakume kopa eskuan, taberna aurrean, baserritarren zerkausian aterpea hartuta. Laurak españolez hizketan, “ba… bi emakume horiek ez dute jakingo euskara” pentsatu nuen. Bai zera! Gero ikusi nuen bazekitela eta euskaldun zaharrak zirela gainera. Horra hor euskaldunen aktibazioa! Erderaz hitz egiteak oraindik ere plus bat ematen duelako ari ziren españolez. Hauteskunde bezperetan eta joaten dira baserritarren postuetara euskara jatorrean alboan argazkilaria dutela, ze majoak! Disimulatu ere ez dute egiten gutxienez! Kike hau majisimoa da!

  • Euskararen Funtzionarioa 2019-12-09 18:08

    Egoera kezkagarri honetan euskarak behar du ikerketa soziolinguistiko zabal eta berritzailea (genero ikuspegia eta larrialdi klimatikoa kontuan hartuko dituena), gero emaitzak euskal jendartean luze eta zabal eztabaidatzeko.
    Hausnarketa horren fruituak heldu den urteko Durangoko Azokan liburu berri bat (edo gehiago) plazaratzeko materiala emanen du .

  • Zer da euskaldun zaharra? Neronek ez dut entelegatzen. Euskaldun txarrak, ezagutu, anitz ezagutzen ditut, zaharrak ordea, gutti.

  • Zer, ez da ahaztu behar, 2019an , izan, badirela. ahoa eta beste zerbait bettetzen dutenak, euskaldunzahar, barka, euskaldunza,r hitzez, leitzen eta izkribatzen ez dakitenak, ez batuaz, euskaraz. Behar da gero! Franco duela hainbat urte lurperatu zuten eta, lehendabizilo aldiz bazen ere!

  • Ekarpen bikaina, Nagore. Ez duzu basorik etxetik gertu?

  • Ekarpen? Nazka-nazka eginda nago horiekin. Ez dute euskal kantarik entzun, ez libururik irakurri. baina “arrotz” egiten zait zure hizkera, “guk”, “gerok”, ez dakit zer ostia den “guk” hori, ezjakintasuna babesteko hesia ez bada. Gu? Gure aita-ama eta ni, zer nire anaia txikiak ez zuen euskaraz ikasi, baina euskalduna da, bai, ez nekien bada!

  • Beñat Castorene
    Benat Castorene 2019-12-09 23:10

    Arrazoi duzu, Patxi, liburuaren gaia dago bete betean egunero Zuzeuen adierazten diren kezken erdian. Hau berez oso inportantea izan liteke hausnarketan aurreratzeko.
    Ezdakit libu horren irakurketak konfirmatuko didan zuk emandako pasarteetan erdikusten ditudan ezbaiak (eta kontraesanak ere beharbada) egia biziki garrantzitsu batzuekin nahasiak.
    Mementoko, urrunago joan gabe, iduritzen zait gutiesten duela bi edo hiru alderdi sozio linguistiko antagonista daudela gure Herrian eta bakoitzak baduela demokraziaren, normalizazioaren eta justiziaren bere ikuskera propioa.
    Beraz irakur dezadan lehenik.

  • Pako Sudupe

    Nik uste ez zaizula damutuko, Beñat!
    Spoiler izaten jarraiturik, aurreratzen dizut Israelgo egoera soziolinguistikoaz labur(regi) aritzen dela, hartaz informazioa emateari iskin egiten diola, berarekin partekatzen dudan iritzi politiko-militarraren estakuruan. Gaizki egina.
    Israelen hebreerak zer leku duen egun, arabierak zein, eta ingelesak zein duen jakitea, interesgarria da euskaldunontzat, eta Israelek palestinarrekin darabilen bortizkeria gaitzesgarria ez da arrazoi nahikoa horrelako liburu batean informazio soziolinguistiko gehiago ez emateko.

  • Kaixo Pako:
    Ezer baino lehen eskerrak eman behar dizkizut liburuari egindako kritikagatik eta hartutako lanengatik. Eztabaida eragitea ere bada liburuaren helburu, eta irakurleekin adostasunak eta ikuspegi desberdinak partekatzea eta kontrajartzea.
    Israelgo egoerari buruzko informazio gehiago eman nezakeen -beste hainbat egoera eta gairi buruz bezala-, baina nire ezagutzaren mugak, espazioarenak eta liburuan lehentasunez jorratu nahi nituen beste gai batzuek behar zuten lekuak, gai horretan eta beste askotan laburretik jotzera behartu naute. Gaizki egina den ala ez irakurleak juzga beza!
    Besarkada bat

  • Pako Sudupe

    Berdin, Kike. Zorionak liburuagatik.

  • Beñat Castorene
    Beñat Castorene 2019-12-26 15:47

    Patxi “spoiler” ona zara (“zeba”) ez zait batere damutu liburua irakurririk. Asko eta asko ikasi baitut, puntetako kultur eragile baten ganik. Konbentzitua nago erabileraren erabakigarritasunaren eta zailtasunaren gaineko hausnarketarekin, eta, parte haundi batean, problemak iraungo lukeela ere politika estruktura eraldaketa erradikal baten ondoren.

    Uste nuen baino asko gehiago ikasi dut euskalgintzari buruz eta bertan dihardutenen pentsamoldeari bereziari.

    Nago ian pentsamoldea erraitea baino ez litzateke justuago erraitea ideologia batez ere ikusi ondoren gure idazlea miretsita dagoela Paskal Indoren esaldi honen aurrean ” baikorra ez bazara ezin zara militante ona izan”
    Badakit aldea badela “baikorra” eta “optimista” artean. bainan gure egoera ezagututa “errealista” ere badago eta ez zaitzu egokiagoa izanen zela esaldi horretan?
    Egia erraiteko, zaila zait sinestea gizarte moderno eleanizdun horretan nun euskara ere hegemonikoa izango litzatekeen beste bizpahiru hizkuntza hegemonikoekin batera. Konfiantxa mugatua dut kanpotiarren artean euskara erakargarri bihurtzeko operazio horretan interes folkloriko bat sortzeaz haraindikoa litzatekeena. Izan ere, den mendren presioa sentituko orduko hortzak erakusiko lituzke laster. Espainiolak desberdinak dira beharbada ?
    Iduritzen zait Amonarrizek arrazoitzen duela oraiko baldintza politikoen markoan. Horrengatik asmoa da euskara hizkuntza gutxituenen artean gutxitu eredugarriena bilakatzea. Pertsonalki nik nahiago nuke argiki jaun eta jabe eremu batean, eremu hura nahiago ginukeen baino tipiagoa baldin bada ere
    Azkenean ezdakit diozun bezala “izkin” egiten duen bainan jokatuko nuke juduen esperientzia ez zaiola goiatsgai “jota” gustukoa izango.( zuekin ene euskara aberasten dut). Bego horretan momentuz.
    Egiatan, irakurketa baten ondotik, momentuz ez naiz sentitzen liburu horren analisia serio bat egiteko gai,
    Ene ustez sekulako lana litzateke zinez bertan dauden analisi oso serioki dokumentatuak “euskalgintzaren klase” ideologiari doazkon garapenetarik. Utziko diegu Aristi eta Odriozola bezalako aditu batzuei.

  • Pako Sudupe

    Ekarpenagatik, milesker Beñat.

  • Milesker iruzkinarengatik Beñat. Ea Uztaritzen lasai hitz egiteko estakurua dugun hurrengo batean!

  • Beñat Castorene
    Benat Castorene 2019-12-30 10:51

    Edo berdin Tolosan, Kike.

  • Pako Sudupe

    Odriozolak eman du bere epaia Beñat, gaurko Berrian “Zegamarraren euskalduntasuna” deritzan artikuluan; ez, Kike Amonarrizen liburuaz baina bai botere autonomikoaren hizkuntza eta bestelako politikaz: “Eta gaur botere autonomikoak aplikatzen duen egiturazko biolentzia politikoa euskaltzaleon aurkakoa eta hemengo espainolen eta erdaltzaleen aldekoa da. Hori da gure demokrata bakezaleen elkarbizitza eredua, motzean esanda.” Eta Kike Amonarrizek badu esperantza, baina Odriozolak ez: “Nolanahi ere, hau guztia salatzea alfer lana da, Euskal Herriaren eta euskaldunon kontrako bortxa aspaldi handitik dagoelako naturalizatua gure iruditeria sozialean”.

  • Beñat Castorene
    Beñat Castorene 2019-12-31 11:30

    Milesker Patxi artikuluaz abisatzeagatik. Lerhegin baietz irakurriko dutala. “Nolanahi ere, hau guztia salatzea alfer lana da, Euskal Herriaren eta euskaldunon kontrako bortxa aspaldi handitik dagoelako naturalizatua gure iruditeria sozialean”.
    Hau ezin zen hobeki esan;
    Ideia bera bestela entseiatzen nintzan baldarki formulatzen erranez hainbat mendeko koloniizazio batek eragindako eritasun filosofiko batek larriki joak ginela euskaldunak, abertzaleak batez ere, zuzen arrazoitzeko gaitasun oro galtzeraino.
    Ezin dut imaginatu ere, frantsesek, are gutiago inglesek, horrelako hizkuntza eta kultural zapelketa suportatzen.
    Horrengatik oraindik asko espero dut ezagutzen ditutan zenbait euskal filosofo erradikal gazteen laneetarik..

  • Peru_Ganbarako 2019-12-31 13:20

    Nik esango nizueke gaur bizi ditugun aje asko aspalditik, lehengo mendeetatik datozkigula. Gaure aitzinekoek erdal-kutsu hori emeki-emeki hartu eta onartu izan dute mendeetan.

    Zuek horri kolonizazio hitza eransten diozue. Ez dakit hori kontzeptu egokia den. Errebisdatu edo berrikusi beharko lirateke gauza hauek astiro, ea benetan hala izan ote den.

    Horretarako, ez litzateke abiapuntu txarra Patxik ZUZEUn bertan egindako Azurmendiren ideia historikoen laburpen moduko hori pixka bat jorratzea. Erantzun zabala espero nuen nik, jendeak biziki parte hartuko zuela alegia. Zenbait gauza aztertu daitezke hor adierazitakoen bueltan.

    Zergatik ez dugu Euskal Herrian errenazimendu kulturalik izan??

    Galderak asko eta asko dira, erantzunak…

    Urte berri on, lagunok!

  • Pako Sudupe

    Beste horrenbeste, Peru!

  • Beñat Castorene
    Beñat Castorene 2019-12-31 15:29

    “Utziko diegu Aristi eta Odriozola bezalako aditu batzuei.” esaldiarekin bukatzen nuenean aurreko iruzkin batean, ez nuen espero Olentzerok hain laster adituko ninduela.
    Odriozolaren artikulu hunek, gure adiskide kikeren liburua zuzen zuzenean bainan lerroz lerro iruzkindu beharrean, kolpe batez eta modu trinko batez oposatzen dio kontrako ikuskera erradikal bat. Dudarik gabe azken hau dut nahiago. Aldiz Kikeren liburuaren komentario exaustiboa (garia eta lastoa bereizten ahalbada) egitekoa litzateke oraindik eta merezi du.
    Artikuluari jarriko nioke bemol ttipi bat, Odriozolak bere nazio kontzientzia politikoaren arrazoizko defentsan, badu beti kontzientzia etno kulturalaren gutiesteko joera, beharbada Kikek bezala azkenean. Bainan ene uste apalez iduritzen zait hura gabe ez ginela hemen izango eta orduan etorkizunari buruz maluruski Kikek lukeela nunbait arrazoi.
    Olentzero ahantziko ez balu Urrestillako erosketa entregatzea bikain litzateke.
    Anartean, zer nahi gisaz bi aportazio hoiekin badugu jadaniko bihia ehotzeko.
    Peru “kolonizazioa” ez zaitzula egokia… nahi dut, baina, uste duzu “erdal kutsu” kontzeptua egokiagoa dela gertatu zaigun kolonizazio prozezua adierazteko?
    Ez ote da, Odriozolak dioen bezala justuki “naturalizatu” duzulako froga?
    Aldiz, ados zurekin Azurmendiren ideien laburpena irakurtzeko.
    Zuzeukide guzioi urteberrion bihotzetik.

  • Pako Sudupe

    Ez dakit Madrileko kongresuko mintzaldiak eta eztabaidak jarraitu dituzuen. Nire iritzirako, absente handi batzuk egon dira: katalana, galegoa eta gure hizkuntza. Estatuaren plurinazionaltasuna aipatu bai, baina nazioen funtsa diren hizkuntzak ez. Gurera mugaturik, Aitor Estebanek aldeko botoa justifikatzeko agenda autonomista eta estatuaren lurralde egitura egokitu beharra aipatzearekin aski izan zuen atzo –bidenabar filmzale amorratua eta hizlari adeitsua dela erakutsi zuen-, eta hala egin zuen presidentegaiaren atseginerako; eta, gaur, Mertxe Aizpuruak bere mintzaldia 1978ko erregimen autoritario-antidemokratikoa salatuz ekin dionez, Espainiaren zatiezintasuna eta merkatu ekonomiaren nagusitasuna, eta herrien kartzela dela aipatzean, ahoko zuloan zeukan hizkuntza zapalkuntza ere salatzea -Konstituzioaren 3. artikulua, gaztelania derrigorrezko, eta beste hizkuntzak hautazko deklaratzen dituena, eta gure hizkuntza egoera prekarioan iraunarazteko giltzarrietakoa dena-, baina hitz erdirik ere ez.
    Aipaturiko bioi entzunda, zapalkuntza linguistikorik ez dugu, eta, denok dakigu Espainiako eta Frantziako estatu-nazioen kohesioa hizkuntzak bermatzen duela beste gauza guztien gainetik, baina euskaldunok nonbait, nazio independente izateko ez daukagu euskaldun izan beharrik; onenean, elebidun izatea aski, eta elebakar izatea ere, ez da eragozpena. Horrek erakusten du nazioaren ardaztzat euskara daukagunok ez dugula alderdi politiko nazionalista-independisten benetako sostengurik.

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude