Euskal onomatopeiak berreskuratzen

Euskal onomatopeiak berreskuratzen –

Euskal onomatopeiak berreskuratzenEuskara, pittaka-pittaka eta jende aunitzen lanari esker, bere bidea egiten ari da bizitzaren arlo guztietan, hala ere, bai komikigintzan eta baita literaturaren beste zenbait arlotan ere, onomatopeien kontua baztertu samarra daukagu. Nire irudikoz, euskara zuzen egiteko beste gauza askoren artean, gure onomatopeiak erabili beharra daukagu, erdaren morrontzan erori gabe. Hona hemen, nik Euskal Herriko luze-zabalean entzundako onomatopeia zenbait. Honatx nire ekarpen tipia:

 

ANIMALIAK:

 

ANIMALIA                           ONOMATOPEIA                         IZENA

 

  • Katua                                     mau-mau                                        mauka
  • Zakurra                                  zaun-zaun                                      zaunka
  • Txoria                                    txio-txio                               txioka / txirriotxoa
  • Zerria                                     kurrin-kurrin                                  kurrinka
  • Behia, zezena                        marru-marru                           marruka / marrua
  • Zaldia                                    iiiiii                                                 irrintzi
  • Ardia                                   jauba / meee                               jaubaka / balaka
  • Oilarra, oiloa                         kukurruku                                       kukurrukua
  • Txirrita, txitxarra                  txirri-txirri                                       txirrika
  • Kilkerra                                 kir-kir                                             kirkirka
  • Ahatea                                   piru-piru                                         piruka
  • Sugea                                    zi-zi                                                 txistua
  • Belea                                     karrak                                             karraka
  • Otsoa                                     ulu                                                  uluka
  • Hartza                                    orro                                                  orroka
  • Kukua                                    ku-ku                                             kukuka
  • Astoa                                     aaa-aaa, arran-arran                      arrantza

 

  • BESTELAKOAK:

 

  • Tiroa                                                          danba
  • Atean joka                                                 danba-danba
  • Barrezka                                                    kar-kar-kar
  • Txirrina joka                                              txirrin
  • Telefonoa joka                                           txirrin-txirrin
  • Mugimendu azkarra adierazteko                raaa
  • Uretan ibiltzen                                           plixti-plaxta
  • Poliki ibiltzen                                            ttipi-ttapa
  • Umea lau hanketan                                    ttaka-ttaka
  • Pospolo bat piztean                                   raixta
  • Gauza bat egiten etengabean                     riki-raka / ñiki-ñaka /
  •                                                                    raka-raka / ñaka-ñaka
  • Ura mugitzean, errekan adibidez               ur-ur
  • Sua                                                             suuu-suuu
  • Ura horma batetik irristan                          iz-iz
  • Distira baten soinua                                   dir-dir
  • Lantegi bateko tutua                                  tuuu
  • Dardararen soinua                                     dar-dar
  • Irakiten jarritako saltsa                              pil-pil
  • Irakiten jarritako saltsa                              pol-pol / bor-bor
  • Puzkerraren soinua                                   turrut
  • Ume baten puzkerra                                 purrun
  • Oihal batek amore ematean                      tarrat
  • Zerbait eztarritik barrena irenstean          klik
  • Likido bat irenstean                                  urrup / zurrut
  • Txiza egitean                                            txiz-txiz / pix-pix
  • Gurdia ibiltzean                                        kirrinka-karranka
  • Autoa mugitzean                                      po-po
  • Zintza egitean                                          zintz-zintz
  • Olioa irakiten                                           xirt-xirt / xart-xart
  • Lurrera erortzean                                     danbala
  • Zartakoaren soinua                                  zart
  • Labaina edo sastakaia sartzean               sasta / zazta
  • Zaplastakoa edo zaplamokoa                  zapla
  • Tximista erortzean                                  ximist
  • Trumoiaren soinua                                  burrun
  • Mugimendu azkarra                                di-da / ti-ta
  • Suak zerbait erretzean                             zi-zi / fu-fu
  • Itsasoa haserre                                         orro
  • Narrastiak  mugitzean                             narras-narras
  • Irrista egitean                                          irrist / xirrixt / txirrixt
  • Itoginaren soinua                                    ta-ta-ta-ta
  • Ezkilaren soinua                                     dilin-dalan /dindan-boleran
  • Mailuaren hotsa                                      tiriki-trauki
  • Zerbait jotzean                                        kinki-kanka
  • Azkar ibiltzean                                        triki-traka / tirri-tarra
  • Trikitixaren soinua                                  triki-triki-triki
  • Sagarra txikitzean                                   kirikoketa-kirikoketa
  • Zurrunga egitean                                     zurrun-zurrun
  • Egurra aizkoraz moztean                        taka-taka
  • Platerean edo edalontzian jotzean          kanka
  • Zerbait zulatzean                                   zizt / zizta / txista
  • Intsektu batek eztena sartzean               zizt / zizta / txista
Euskal onomatopeiak berreskuratzen
erregistroa, Euskal onomatopeiak berreskuratzen, hizkuntza, onomatopeia, onomatopeiak
Joseba Aurkenerena

Euskaltzalea eta irakasle-ohia

23 pentsamendu “Euskal onomatopeiak berreskuratzen”-ri buruz

  • Benetan pena nerezi hote du? Globalisten eta euren morroi gure politikarien lan bikainari esker euskaldunok gero eta gutxiago gara, laster beste keku askotako indigenak bezala %3 a, zertarako engainatugeure burua??kolonoak gubaino gehiago dira iada, eta guk kolono horiek euskaldunak direla esateak ez du egia aldatzen, gure aiton amonekin eta srbasoekin inongo loturarik ezta sentimendurik ez duten politiko kriolloak dira okerrenak, internazionalistenak, ” euskara babestu nahi dut ” alde batetik ta “datozela etorkin gehiago,ahalik eta gehien hobe, gu geroz etaminorizatuagoak bagsude ere geure lurrean” .,Eta hori bai, Aznarrek zioen bezela, “euskadi va bien” , hemen inoiz ez dago arazorik, albistegietatik borratu eta euskal holokaustoa ez da esistitzen, ongi etorria Rotchildarren globalizazioa, sustrairik gabeko esklabuak. P.d: ” kaptura de pantalla egin berri det iruzkin honen kostantzia utziaz”

  • Ardiak jauba ala JANBA?

  • Eta otsoak eta koioteak ARRUBI

  • Mohican, pantaila-argazki bat baino gehiago hiztegi bat behar duzu zuk, eta testu-zuzentzailea pasatzea.

  • Apoak KLIN-KLON
    Errotak KLIN-KLAN

  • Onartua Pat, ezta errexa nagoen lekuan mobilakin idaztea.

  • Juan Inazio Hartsuaga

    Atea indarrez joz gero, DANBA baina apal jotzen denean KAX-KAX. Onomatopeia bera erabiltzen da baita ere, mailu batekin emandako kolpe txikiak adierazteko.

  • Joseba Aurkenerena
    Joseba Aurkenerena 2018-10-28 21:13

    Milesker, Meredith eta Bestela zuen ekarpenengatik.

  • Arma-tiro hotsa urrunean: zanba-zanba

  • Mentxu Zorita Arratibel 2018-10-30 07:47

    Nere ingurunean, asko erabiltzen da “plisti-plasta” uretan ibiltzean. Ez nago zihur onomatopeia den, goian aipatu ” riki-raka”-ren parekoa litzateke.

  • Beñat Castorene
    Beñat Castorene 2018-10-31 09:42

    Ene orroitzapenetarik Josebaren kontrolpera
    Elgar joka”dinbi -danba”, tapalako bat emaitean “dzabla”, zabalzabala erortzean “tapalahara”
    zerbait xorrotx sartzean “djist”, fite ibiliz mendian goiti “haia-haia”, beheiti ” tiripiti -tarapata” erortzean “birinbili- baranbala” gero maingu egitean ” hinki-hanka” eta zaharra ibiltzean “ter-ter-ter”
    argi ttipi batek “ñir-ñir”
    zerbait fite egitean “zirt-zart”
    Euskaraz gaizki egiten duenarentza “kiskunkaskun”
    haur-hizkuntza:
    ume ttipi-ttipi bat ” ñiñi”
    buba egin, goxagoxa egin, ttinka-ttinka egin edo egon

  • Joseba Aurkenerena
    Joseba Aurkenerena 2018-10-31 10:06

    Mila esker zuen ekarpena egin duzuen guztiei.
    Galdera bat Benat Castoreneri: Iparraldeko haur hizkera aipatzen duzularik, BUBA EGIN (lo egin), GOXAGOXA EGIN (maitte-maitte egin) eta TTINKA-TTINKA EGIN (?)
    Zertarako erabiltzen duzue azken hori?

  • Beñat Castorene
    Beñat Castorene 2018-10-31 10:19

    Besoetan duzun haur tipi bati, asko maite duzula erakusteko, zure bihotzatren kontra oso finki tinkatzen duzularik
    Haurrek sorpresaz eta plazerrez irri egin ohi dute. Hatsa berritz hartu orduko erreklamatzen dute”oino, oino!”

  • Joseba Aurkenerena
    Joseba Aurkenerena 2018-10-31 14:14

    Milesker, Beñat. E·z nuen ezagutzen.

  • Beñat Castorene
    Beñat Castorene 2018-10-31 18:36

    Eta ttette? txitxi? mimi? ttitti?
    Ene! haurtzaroan erortzen naiz berritz!
    Argi da badugula altxor bat etno kulturala gure eukaltasunaren gatza dena eta maluruski galtzen ari dena gure zaharren joaitearekin.
    Beldur naiz ikastolek ezer gutti egin dezaketen oraiko testuinguruan.
    Gatz hura gezatzen bada, zer bilakatuko da gure euskaltasauna?.geruza bat oso mehe eta hauskorra…
    Lan ona egiten duzu Joseba, Beñat Enbaghek ere bai beste arlo batean.

  • Aupa Joseba! Barkatu baina nondik atera duzu ahateek piru-piru egiten dutela?
    Webgune hauen arabera kua-kua egiten dute:

    http://www.galdakao.eus/pdfs/ALKARBIDE_LIBURUXKA.pdf
    https://www.berria.eus/estiloliburua/gaikako-hiztegiak/21

    Eskerrik asko 🙂

  • Beñat Castorene
    Benat Castorene 2018-11-01 08:42

    Piru-piru ez zait batere arrotz.
    Ez ote zen oihukatzen , zeruan, oilotegiaren gainean miruak agertzen zirenean?
    edo miruak izitu eta urrunarazteko, edo, ttittoak oilotegiko babeslekura fite fitia sararazteko

  • Joseba Aurkenerena
    Joseba Aurkenerena 2018-11-01 10:24

    Aupa Mai. Bidasoa aldearen bi aldeetan, Gipuzkoako, Nafarroa Garaiko eta Lapurdiko hainbat herritan horrela erraten da: piru-piru. Eta ahate hitza ez da erabiltzen, piru deitzen zaie. Irungo euskaraz, adibidez, horrela erraten dute. Dena den, gaur, eskolaren eraginez, ahate hitza zabaltzen ari da.
    Onomatopeiekin, haur hizkerarekin, eta horrelakoekin, kontuz ibili beharra dago, tokian tokiko hitzak direlako. Jaso eta plazaratu egin behar ditugu. Erabilerak erranen du zein diren euskara baturako gelditzen direnak eta zein diren alratzen ditugunak. Dena den, arlo horretan, biziki altxor handia daukagu.

  • Beñat Castorene
    Benat Castorene 2018-11-02 08:39

    Egia, Lhanden hiztegian irakurtzen da, “Phiru” lapurdin eta Nafaroa beherean: canard, caneton, oisillon.
    bainan iduritzen zait “piru-piru” dei-oihua entzun dutala ere baserriko hegaztin guziak biltzeko jatera emaiteko edo danjer baten aurrean.

  • Ezagutzen nauten guztiek, ondo dakite ze garrantzia dituzten niretzako onomatopeiak hizkuntza sustraitzeko gure barnean, eta are gehiago hizkuntz hau gure ama hizkuntza ez denean….

    Askotan, nire ipuin saioetan, gurasoei esaten diet: “nahiz eta etxean erdaraz egin euskara menperatzen ez duzuelako, baina haurrengan euskararen hazia osasungarria landu nahi baduzue, onomatopeiak euskaldunak erabili, haur txikien hizkuntza eratu etxean, gure esamoldeak ere erabili itzazue, hizkuntza ez baita hiztegia eta semantika soilik, urteetan zehar eraikitako kultur, pentsamolde, eta sentimenduen sare konplexu baina halaber xinplea baizik.

    Txikitan, onomatopeiak, haur txikien hizkuntza, esamoldeak, esaldiak eraiketzeko erak etabar erabiltzerakoan, haurren bihotzetan eta baita ere gure bihotzetan, euskararen mamiaren zati garrantzitsua sustraitzen baita, eltzeak egurrean sartzen diren bezain indartsu

    P.D, nahiz eta euskera kalean ikasi eta erabili ere, orain dela gutxi hasi naiz berriz ere euskaraz idazten, eta nire testua akatsaren bat edukiko delakoan, barkatu, pribatu bat bidali akatsarekin eta zuzenduko dut ? )

    Iñaki Carretero. kontalaria

  • Ezagutzen nauten guztiek, ondo dakite ze garrantzia dituzten niretzako onomatopeiak hizkuntza sustraitzeko gure barnean, eta are gehiago hizkuntz hau gure ama hizkuntza ez denean….

    Askotan, nire ipuin saioetan, gurasoei esaten diet: “nahiz eta etxean erdaraz egin euskara menperatzen ez duzuelako, baina haurrengan euskararen hazia osasungarria landu nahi baduzue, onomatopeiak euskaldunak erabili, haur txikien hizkuntza eratu etxean, gure esamoldeak ere erabili itzazue, hizkuntza ez baita hiztegia eta semantika soilik, urteetan zehar eraikitako kultur, pentsamolde, eta sentimenduen sare konplexu baina halaber xinplea baizik.

    Txikitan, onomatopeiak, haur txikien hizkuntza, esamoldeak, esaldiak eraiketzeko erak etabar erabiltzerakoan, haurren bihotzetan eta baita ere gure bihotzetan, euskararen mamiaren zati garrantzitsua sustraitzen baita, eltzeak egurrean sartzen diren bezain indartsu

    P.D, nahiz eta euskera kalean ikasi eta erabili ere, orain dela gutxi hasi naiz berriz ere euskaraz idazten, eta nire testua akatsaren bat edukiko delakoan, barkatu, pribatu bat bidali akatsarekin eta zuzenduko dut ? )

    Iñaki Carretero. kontalaria

  • Joseba Aurkenerena
    Joseba Aurkenerena 2018-11-02 16:41

    Aupa Iñaki. Guztiz ados zurekin, hizkuntza sentimenduen sarea da, osagai ugariz josia dena, eta gure gaztetxoei hori pasatu behar diegu, pittaka-pittaka, mintzaira haien barneko sentimenduekin loturik izan dadin.
    Biziki ongi idazten duzu euskaraz, eta ez duzu inolako zuzenketarik behar. Segi aitzina, Iñaki!

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude