diogu

diogu –

diogu ikusten dugu elasticoan, baina ez da jocalari bakarra euscal litteratur hizcuncen celhaian. deutsogu eta deraucogu forma litterarioec ere jocatzen dute partida.

EUSKARAREN HERRI HIZKEREN ATLASA (EHHA)

Goico esteca honetan ikusten ahal ditugu deutsogu, diogu eta deraucogu formen ondoan herri hizqueretaco ahozco formaric asco:

diogu

Bizkaia
Arrazola (Atxondo): otsau
Arrieta: tsagu, tsaku
Bakio: tsegu
Bermeo: tsagu
Berriz: tsau
Bolibar: deutsugu
Busturia:
Dima: otsu, dotsu
Elantxobe: tseu
Elorrio: dotsau
Errigoiti: tsaku, deutsagu
Etxebarri: dotsu
Etxebarria: dautseu
Gamiz-Fika: tseku
Getxo: dotsegu
Gizaburuaga: deutseu
Ibarruri (Muxika): dotseu
Kortezubi: tsegu
Larrabetzu: dotsegu
Laukiz: tsu
Leioa: dotsu
Lekeitio: dotsagu
Lemoa: dotsu
Lemoiz: tsu
Mañaria: otsau
Mendata: tseu
Mungia: dotsegu
Ondarroa: tsau
Orozko: dotsu
Otxandio: tsau
Sondika: dotsu
Zaratamo: dotsu
Zeanuri: dotsegu
Zeberio: dotsu
Zollo (Arrankudiaga): otsu, dotsu
Zornotza: otsu
Araba
Aramaio: txau

Gipuzkoa
Aia: di?ou
Amezketa: dio
Andoain: dijou
Araotz (Oñati): xau
Arrasate: utsou
Arroa (Zestoa): dijogu, di?ou
Asteasu: diddou
Ataun: diu, djogu, djou
Azkoitia: dixogu
Azpeitia: di?ou
Beasain: diou
Beizama: di?ou
Bergara: xau
Deba: diu, dju
Donostia: jou
Eibar: eutsau
Elduain: dieu, ieu
Elgoibar: diou
Errezil: diou
Ezkio-Itsaso: diu, diou
Getaria: dijou
Hernani: diddou
Hondarribia: diogu
Ikaztegieta: diogu
Lasarte-Oria: jou
Legazpi: diou
Leintz Gatzaga: tsegu, tsau
Mendaro: diou
Oiartzun: dijou, dugu
Oñati: xau
Orexa: diogu
Orio: jou
Pasaia: ddou
Tolosa: diou, jou
Urretxu: diu, diou
Zegama: dju

Nafarroa Garaia
Abaurregaina / Abaurrea Alta: dakogu
Alkotz: jogu
Aniz: djogu
Arbizu: jagu, jau
Beruete: dju
Donamaria: diogu
Dorrao / Torrano: dogu
Erratzu: djogu
Etxalar: diogu
Etxaleku: djou
Etxarri (Larraun): diu
Eugi: djogu
Ezkurra: dio, diio
Gaintza: diu
Goizueta: diu, digo
Igoa: diu
Jaurrieta: dakogu
Leitza: diogu, diu
Lekaroz: djogu
Luzaide / Valcarlos: dakou
Mezkiritz: gugu, dakogu
Oderitz: diu
Suarbe: diogu
Sunbilla: djugu
Urdiain: deagu
Zilbeti: djogu
Zugarramurdi: diou

Lapurdi
Ahetze: diogu
Arrangoitze: djou
Azkaine: diogu, dugu
Bardoze: dakou
Beskoitze: dakou
Donibane Lohizune: diou
Hazparne: duu
Hendaia: dugu, diogu
Itsasu: dakogu, daku
Makea: dakogu
Mugerre: dakou
Sara: diou
Senpere: diou
Urketa: dakou
Uztaritze: djou

Nafarroa Beherea
Aldude: dako
Arboti: dako:, dakou
Armendaritze: dakou
Arnegi: dakou
Arrueta: diu
Baigorri: dakoo
Bastida: dakou
Behorlegi:
Bidarrai: dakou
Ezterenzubi: dakou
Gamarte: dakou
Garrüze: dako
Irisarri: dakogu
Izturitze: dakogu
Jutsi: dakou, dakogu
Landibarre: dakogu
Larzabale: dakou
Uharte Garazi: dakou

Zuberoa
Altzai: dogü
Altzürükü: dogü
Barkoxe: dogü
Domintxaine: dakou
Eskiula:
Larraine: dogü
Montori: djogü
Pagola: dogü
Santa Grazi: doogü
Sohüta: dogü
Urdiñarbe: dogü, dogü
Ürrüstoi: dogü

diogu

NAFFARRERA

14 pentsamendu “diogu”-ri buruz

  • deutsogu eta deraucogu adizquien ordez litteratur hizcunçan deutsagu eta deraucagu ikusten ditugu maiz ascotan.
    Çuberotarrez dereiogü eta deiogü dirade idazteco guehien erabilcen diraten formac.

  • Ikus ditzagun diogu, deutsogu eta deraucogu adizquien iraganaldico (hau da, ez-orainaldico) formac:

    diogu
    > guindion = guendion
    > guinion = guenion
    Batuerazco graphian:
    genion

    deutsagu = deutsogu
    > guindeutsan = guindeutson
    > guendeutsan = guendeutson
    > gueneutsan = gueneutson
    > gueunsan = gueunson
    Batuerazco graphian:
    geuntsan = geuntson

    deraucagu = deraucogu
    > guinderaucan = guinderaucon
    > guenderaucan = guenderaucon
    > gueneraucan = gueneraucon
    Batuerazco graphian:
    generaukan = generaukon

    Hizqueren atlaseco forma guztiac hemen behereco esteca honetan:

    https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?&option=com_ehha&view=frontpage&Itemid=466&lang=eu&mapa=1390

    On deguiçuela!

  • Aurreco iruzquinean aiphaturico adizqui çahar batzuc ez dirade historicoqui “guc hura hari” (diogu/genion), baicic eta “gu hari harc” (gaitio/gintion), baldin haietan objectuzco pluralac (it, z, zki) integratu ukan baguenitu:

    guindition = guintion
    Batuerazco graphian:
    gintion
    (gu hari harc)

    guindeutsaçan = guindeutsoçan
    Batuerazco graphian:
    gindeutsazan = gindeutsozan
    (gu hari harc)

    guinderautzan = guinderauzquion
    Batuerazco graphian
    ginderautzan = ginderauzkion
    (gu hari harc)

    Mereci al du berphitz ditzagun forma hauec?

    Dudaric gabe baietz erraiten nuque, baldin euscara’ ossotassunean har bagueneça!

    Cergatic ez?

  • /dotsegu/ (deutsagu) eta /dakogu/ (deraucogu) forma laburrac ikusten ditugu Atlasean formaric erabilienac direla ahoscatze mailan. Contutan har ditzagun, bada!

  • Maite Ugarte Olano 2021-09-11 14:18

    Ederto baten ari zara Josu!
    Neure aburuz, alderdi batzuetako eta besteetako euskaldunak alkartuten garenean, batzuk sarritan erderaz ari gara geure arteko hartuemona gauzatu ahal izateko. Hori holan dala erakusteko, hainbat lekukotasun daukoguz, eta antzinako denboretatik hasita ganera.
    Dana dala, euskalkien arteko aldea ez da uste dan bezain haundia.
    Euskerearen edozein euskalki prestigioko berbea izatea lortu beharko geunke, edozein egoeratan.
    Geure herrian eta inguruetan erabiltzeko be bada, eta geure eguneroko kontutxuak esateko bere bai.
    Adeitasunez!

  • Ceharo bat nathor, Maite, plaçaratu dituçun hausnarqueta hauequin.
    Euscaldunoc ikassi behar guenduque, oraindic ez baitaquigu, euscara bat bakarra dela, nahiz eta janci desberdinen pean aurkezten çaicun.
    Janci edo aurpegui desberdin horiec euscalquiac dira, ceinac berdintassun egoeran atchiqui behar baititugu bethi ere, gauçac ongui eguitecotan.
    Argui dago, nire ikuspeguitic, azquen 50 urthe hauetan gauçac ez direla nehola ere ongui eguin. Garaiz gagotza oraino gauçac ondo artheztecotz? Bai, eta milla bider bai.
    Diogu bat ez da hobea deutsogu bat edo deraucogu bat baino. Nondic?
    Euscaldun guztioc hirur hauec eçagutu behar guenituzque. Nola? Behar beçala iracatsiric.
    “Dotset” ondo ahoscatzen duen bizcaitarrac asqui luque deutsot/deutsat litteratur forma ikasten balu. Guero ikas leçaque berce batzuec diogu eta deraucogu/deraucagu forma litterarioac dituztela. Evidentqui! Prefosta! Claro!
    Era berean, “dakot” modura deraucot forma classicoa ahoscatzen duenac asqui luque deraucot honequin Euscal Herri ossoan ulertua içaitecotz.
    Eta azquenic “diogu” berceric ez daquitenec hobe luquete ezquer eta escuma erabilcen diren formac eçagutzea, hau da, deutsot/deutsat eta deraucot/deraucat.
    Bide honetaric ez joaitecotan, galbiderat goazque bethe bethean.
    Anhitz esquer nirequin bethi bizcaierazco euscalqui ederrean eguiteagatic, hau da, euscara osso eta bethean.
    Musu infinitoac!

  • Azkoitian “dizogu”? Baita zera ere! Nik beti “dixou” entzun eta esan dut.

  • Eta, jakina, “ez” baten ondorren “tixou”. Adibiez “Eztixou jaten eman” (“Ez diogu jaten eman”.

  • Juan Luis,
    Anhitz esquer.
    Orain dixogu eçarri dut. Bucaeran -gu atchiqui dut, Atlasean beçala aguer dadin.
    dixou egoquiagoa liçate.
    Adeitsuqui

  • Objectu singularra: harc hura

    darama

    Objectu plurala: harc haiec:

    daramatza

    gu objectua: harc gu
    guindaramatzan

    Forma laburra: gin/gen + E -DA:
    gueneramatzan

    objectu plurala: guc haiec
    gueneramatzan

    objectu singularra: guc hura
    gueneraman

    Orainaldi eta iraganaldico adizqui guztiac orainaldico singularreco 3. personatic (darama, du, dathor, dakar…) dathoz.

  • Piarres Lafitte jaunaren grammatica iracurri dut, berriro ere, uda honetan. Aditzac aurkezteco systema laket içan çait:

    hura dago
    ni nago
    hi hago

    haiec daude / dagoz
    gu gaude / gagoz
    çu çaude / çagoz
    çuec çaudete / çagozte

    Ithurry jaunac ere dispositione berdinean eçarcen cituen aditzac. Are aditz transitivoac ere:

    hura dakar
    ni nakar
    hi hakar

    haiec dakarça
    gu gakarça
    çu çakarça
    çuec çakarça

    Çazpi hauetan subjectua HARC da, baina ez dagoquio atzizqui concreturic.

    Lehenec dago dute oinharri eta bigarrenec dakar.

    Atzizqui modura ohico NORI marca har deçaquete eta transitivoec ohico NORC marcac.

    dagoquio

    dakarquio

    +
    dakarquiogu, adibidez.

    Honec possibilitatzen du nor-nori-norc berheciac sorcea modu naturalean. Adibidez:

    nakarquioçu = ni hari çuc
    çakarzquiet = çu haiei nic

    Osso transparentac dira forma hauec, eta haiec sorceco mechanismo mentala erraz automatiza daiteque aditz quadroric memorizatu gaberic.
    Adeitsuqui

  • Nor-HARI-norc

    derauco
    narauco
    harauco
    derauzquio
    garauzquio
    çarauzquio
    çarauzquiote

    derauco
    deraucot
    deraucoc
    deraucon
    deraucote
    deraucogu
    deraucoçu
    deraucoçue

    narauco
    naraucoc
    naraucon
    naraucote
    naraucoçu
    naraucoçue

    harauco
    haraucot
    haraucote
    haraucogu

    derauzquio
    derauzquiot
    derauzquioc
    derauzquion
    derauzquiote
    derauzquiogu
    derauzquioçu
    derauzquioçue

    garauzquio
    garauzquioc
    garauzquion
    garauzquiote
    garauzquioçu
    garauzquioçue

    çarauzquio
    çarauzquiot
    çarauzquiote
    çarauzquiogu

    çarauzquiote
    çarauzquiotet
    çarauzquiotete
    çarauzquiotegu

  • Ea honetara hobequi ulercen den!

    Oharra: çu formari dagozquion adizquiec bethi plural moduco formac daduzcate.
    Oinharrizco forma: deçaque

    OBJECTU SINGULARRA
    (hura, ni, hi)

    deçaquet Nic hura
    haçaquet Nic hi

    deçaquec Hic hura
    naçaquec Hic ni

    deçaquen Hic hura
    naçaquen Hic ni

    deçaque Harc hura
    naçaque Harc ni
    haçaque Harc hi

    deçaquegu Guc hura
    haçaquegu Guc hi

    deçaqueçu Çuc hura
    naçaqueçu Çuc ni

    deçaqueçue Çuec hura
    naçaqueçue Çuec ni

    deçaquete Haiec hura
    naçaquete Haiec ni
    haçaquete Haiec hi

    OBJECTU PLURALA
    (haiec, gu, çu, çuec)

    ditzaquet Nic haiec
    çaitzaquet Nic çu
    çaitzaquetet Nic çuec

    ditzaquec Hic haiec
    gaitzaquec Hic gu

    ditzaquen Hic haiec
    gaitzaquen Hic gu

    ditzaque Harc haiec
    gaitzaque Harc gu
    çaitzaque Harc çu
    çaitzaquete Harc çuec

    ditzaquegu Guc haiec
    çaitzaquegu Guc çu
    çaitzaquetegu Guc çuec

    ditzaqueçu Çuc haiec
    gaitzaqueçu Çuc gu

    ditzaqueçue Çuec haiec
    gaitzaqueçue Çuec gu

    ditzaquete Haiec haiec
    gaitzaquete Haiec gu
    çaitzaquete Haiec çu
    çaitzaquetete Haiec çuec

  • Oharra: çu formari dagozquion adizquiec bethi plural moduco formac daduzcate.
    Oinharrizco forma: du.
    Iraganaldian: çuen
    orainaldia / iraganaldia

    OBJECTU SINGULARRA
    (hura, ni, hi)

    dut / nuen Nic hura
    haut / hindudan Nic hi

    duc / huen Hic hura
    nauc / ninduan Hic ni

    dun / huen Hic hura
    naun / nindunan Hic ni

    du / çuen Harc hura
    nau / ninduen Harc ni
    hau / hinduen Harc hi

    dugu / guenuen Guc hura
    haugu / hindugun Guc hi

    duçu / cenuen Çuc hura
    nauçu / ninduçun Çuc ni

    duçue / cenuten Çuec hura
    nauçue / ninduçuen Çuec ni

    dute / çuten Haiec hura
    naute / ninduten Haiec ni
    haute / hinduten Haiec hi

    OBJECTU PLURALA
    (haiec, gu, çu, çuec)

    ditut / nituen Nic haiec
    çaitut / cintudan Nic çu
    çaituztet / cintuztedan Nic çuec

    dituc / hituen Hic haiec
    gaituc / gintuan Hic gu

    ditun / hituen Hic haiec
    gaitun / guintunan Hic gu

    ditu / cituen Harc haiec
    gaitu / guintuen Harc gu
    çaitu / cintuen Harc çu
    çaituzte / cintuzten Harc çuec

    ditugu / guenituen Guc haiec
    çaitugu / cintugun Guc çu
    çaituztegu / cintuztegun Guc çuec

    dituçu / cenituen Çuc haiec
    gaituçu / guintuçun Çuc gu

    dituçue / cenituzten Çuec haiec
    gaituçue / guintuçuen Çuec gu

    dituzte / cituzten Haiec haiec
    gaituzte / guintuzten Haiec gu
    çaituzte/ cintuzten Haiec çu
    çaituztete / cintuzteten Haiec çuec

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude