Aditz sistema

Aditz sistema – 

Puntu hau (•) dagoen lekuan erroa jarri behar da: tor, bil, go, kar, rama, …
Objektua plurala baldin bada, TZA ezarri behar da. Bon, TZA edo lekuan lekuko pluralgilea.

ORAINALDIA

da• & da•tza

na•
ha•

ga•tza
za•tza
za•tzate

IRAGANALDIA

ze•n & ze•tzan

ninda•n & ninda•tzan
= nen•n & nen•
= > ne•n & ne•tzan

hinda•n & hinda•tzan
= hen•n & hen•tzan
= > he•n & he•tzan

ginda•n & ginda•tzan
= gen•n & gen•tzan
= > gene•n & gene• tzan

zinda•n & zinda•tzan
= zen•n & zen•tzan
= > zene•n & zene•tzan

zinda•ten & zinda•tzaten
= zen•ten & zen•tzaten
= > zene•ten & zene•tzaten

NORK, NORI eta KE markak ezartzen ahal zaizkie, behar izanez gero.

Aditz sistema

NAFFARRERA

28 pentsamendu “Aditz sistema”-ri buruz

  • Baten bat animatzen al da orotariko sistema honen arauera aditz bat jokatzen eta niri postaz igortzen

    josulavin@gmail.com

    edota hemengo iruzkinetan argitaratzen?

    Anitz esker, bihotz bihotzez

  • Adibidez, KAR eta TOR erroequin:

    nindakarren & nindakartzan
    = nenkarren & nenkartzan
    = > nekarren & nekartzan

    nindatorren & *nindatortzan
    = nentorren & *nentortzan
    = > netorren & *netortzan

    Asteriskoaz (*) markatutakoak ez dira existitzen.

    Akademiak onartutakoak:

    nindEkarren & nindEkartzan
    nekarren & nekartzan
    nentorren

    Akademiak onartugabeak:

    nindakarren & nindakartzan
    nenkarren & nenkartzan
    nindatorren
    netorren

    Seiak dira orotariko euskarazkoak, hala ere.

    Adeitsuki

  • eN iraganaldico eta baita relativozco atzizkia hirur modutara aguercen ahal zaicu: eN, aN edo N.

    ninduen = nenduen = neuen = nuen
    ninduan = nenduan = neuan = nuan
    nindun = nendun = neun = nun

    neuen = neben
    neuan = neban

    Ahozcoan cein idatzizcoan.

    Batzuc litterarioagoac dirade berceac baino, baina denac berdin ÇVCENAC!!!!

    Berau ez du erran nehorc ere orain daino.
    Denac ençuten dira.
    Bakoitzac jaquin behar du cein non erabili
    Eta jaquin ez badagui, baten bati obedi deguiola!

    Orotarico euscara orotaracoa!

    Adeitsuqui

  • Orotariko eta orotarako euskara: eztabaidaezineko proposamena.
    Hau ez da euskara batu berri bat. Hau euskara da! Betiko euskera edota euskara, besterik ez. Gure hizkuntza nazionala: orotarikoa eta orotarakoa.
    Graphia classicoaz edo grafia fonetikoaz.

  • dot, dut, düt, det… hauetariko edozein besteak bezain on eta zuzena.
    zara, zera, zira, zarade, zare, zirade…
    Nik ez dut problemaric ikusten.
    Problema’ besterena da, ez gurea.
    Belarria edukatu beharra dago. Enpatia eta tolerantzia halaber. Entzun nahia eta gogoa, ez besterik.
    Zertakotz eta zergatik aldatu forma batetik besteala?
    Euskarak baimentzen du. Baimena emaiten deusku, digu eta derauku. Hala egin baita historikoki. Beti ere.
    Eta ez dakienak’ ontsa, ongi eta ondo aplikatzen delarik, estudia dezala eta gogotik ikas.
    Baliabideak badagoz, egon ere!
    Adeitsuki

  • nin/nen, gin/gen, zin/zen moduko aurrizki alternantziak aurkitzen ditugu gure idazle klasikoen obretan

    Ikus adibidez Leiçarragaren adibide hauek:

    nincen nencen
    guinen guenen
    cinduten cenduten
    ninduten nenduten

    Hau da, ortografia fonetikoan:

    nintzen / nentzen
    ginen / genen
    zinduten / zenduten
    ninduten / nenduten

  • Orotariko euskara/euskera orotarakoan euskal aditzaren sistema hauxe da:

    DA: es, está
    ZEN = ZAN: era, estaba

    DU: EDUN edota UKAN (tenido, habido) aditzaren erroa

    dadu = dau = du

    zeduen = zeuen = zuen
    zeduan = zeuan = zuan

    Erdikoetatik:

    zeuen = > euen = > eben
    zeuan = > euan = > eban

    Hortik EBEN eta EBAN!

    DAdu = da + du
    :es tenido por alquien o algo, alguien o algo le/la/lo tiene

    zeDUen = zen + du
    zeDUan = zan + du
    : era tenido por alguien o algo, alguien o algo le/la/lo tenía

    Aditz guztiekin aditz sistema berbera eta berdina. Hiper erraza. DU-ren ordez, beste edozein erro: kar, rama, tor, bil, flipa, etc.

    Bukaeran eN ordez aN edo N agertzen ahal zaiku. Guztiz baliokideak. Adibidez:
    ninduan = ninduen = nindun
    : yo era tenido por alguien, alguien me tenía
    zeinetan
    nin + n = (yo) era

    Adeitsuki

  • Leiçarraga baitan DAQUI adizkiaren iragana ceaquian edota çaquian da.
    Ortografia fonetikoan:

    DAKI
    ZEAKIAN = ZAKIAN Batueraz: ZEKIEN

    daki = da + ki: es sabido por él/ella, él/ella lo sabe

    ZEAKIAN/ZAKIAN/ZEKIEN = zen/zan + ki: era sabido por él/ella,, él/ella lo sabía

    Zein da KI (sabido) erroaren etimologia?

    Adeitsuki

  • dakusaren iraganaldia zakusan da Leizarragaren baitan, dacussa eta çacussan idatzirik berak. Batueraz DAKUS edota DAKUSA eta ZEKUSAN:

    DAkusa: es visto por él/ella, él/ella le/la/lo ve

    ZAkusaN/ ZEkusaN: era visto por él/ella, él/ella le/la/lo veía

    Adeitsuki

    • Nork pentsa zezakeen (:podía) ezen zetorren, zekarren, zekien, zetorren, zedin eta holakoetan ZEN adizkia agertzen zenik. ZEN/ZAN + erroa tartekaturik!
      Hau baino logiko eta errazagorik!
      Bizkaieraz Z- hori galdu ohi da.

      Adeitsuki

      • KAR (ekarri) bezalako erro batek honelako itzulpenak dauzka: traer, traído, trayendo, siendo traído.

        NAkar: soy traído por alguien o algo, estoy siendo traído por alguien o algo, alguien o algo me trae.

        NAtor, soy venido, estoy viniendo

        Adeitsuki

  • DAkar = ES traído por alguien = > alguien lo trae

    ZEkarreN = ERA traído por alguien = > alguien lo traía

    (ba)LEkar = (si) FUESE traído por alguien = > (si)alguien lo trajese

    BEkar = que SEA traído por alguien = > que alguien lo traiga

    Hauxe da DA-, ZE-N, LE- eta BE- horien esannahia aditz guzti guztietan.

    Adeitsuki

  • BEdi = que SEA hecho, que se haga, hágase

    argi bedi = hágase luz

    BEgi = (que) SEA hecho por alguien = > que alguien lo haga

    argi begi = haga luz

    Adeitsuki

  • Benat Castorene 2022-06-25 12:42

    “hagase luz” zer da?
    “argi bedi” ala “argia izan bedi”?

    • Beñat,

      Batueraz

      argi bedi = argitu bedi

      Biak zuzenak Akademiaren arauera.

      argi bedi = argia egin/izan bedi

      Adeitsuki

  • BEkar: sea traído por él o ella, que lo traiga él o ella

    Objektua plurala bada:

    BEkarTZA: sean traídos por él o ella, que los traiga él o ella

    Subjektua plurala bada:

    BEkarte: sea traído por ellos o ellas, que lo traigan ellos o ellas

    Eta objektua eta subjektua pluralak badira:

    BEkarTZAte: sean traídos por ellos o ellas, que los traigan ellos o ellas

    Mementokotz.

    Adeitsuki

  • 3. persona singularrekoa.
    orainaldia
    iraganaldia
    alegiazkoa
    agintera

    EDUN
    dadu = dau = du
    zeduen = zeuen = zuen
    ledu = leu = lu
    bedu = beu = bu

    EDUKI
    daduka = dauka
    zedukan = zeukan
    leduka = leuka
    beduka = beuka

    IZAN
    da
    zen / zan
    le + iz = liz (litz)
    be + iz = biz

    EGON
    dago
    zegoen
    lego
    bego

    Adeitsuki

  • Josu Lavin Atzo

    Iraganaldiak (eta alegiazkoak) eratu dira euskaraz orainaldiko hirugarren pertsona oinarritzat harturik:

    ninDATORren = nenTORren = neTORren

    Hiru hauetarik erdikoa da Akademiak onartu duen bakarra.
    Azkena erabiltzen dutenek eskolan “zuzendu” behar dute, “txarto” dagoela sinestarazten baitzaie.
    Lehenengoa Iparraldean erabiltzen dute oraindik. Hauek ere eskolan “zuzendu” edo behar dute.

    Nire ustez hirurak ezagutu behar dira, batez ere inori “zuzenketa” desegokirik ez egiteko.

    Nik normalean NENTORREN erabiltzen dut. Adiskide batzuekin, ordea, NINDATORREN. Eta behin ere ez zait bururatu NETORREN gaizki dagoenik. Gauza bat da Akademiak zer onartu duen eta beste bat, guztiz desberdina, txarto dagoela esatea.

    Taktu handia behar da eduki eskoletako euskaldun naturalekin. Bestela, gerta liteke ume hauek etxean esatea aititek gaizki esaten du! “Netorren” txarto dago, andereñoac esan du, eta blablabla.

    Adeitsuki

  • Josu Lavin Atzo

    Aurrekoan

    ninDATORren = nenTORren = neTORren

    ikusi ditugu.

    Eta KAR erroarekin? Edo, hobeto esanda, DAKAR 3. pertsonako orainaldiarekin, nola litzateke?

    Euskarari berez dagokion logikarekin esango genuke:

    ninDAKARren = nenKARren = nekarren

    Akademiak erdikoa ez du onartzen.
    Eta lehenengoan ilogikoa eta antididaktikoa den aldaketatxo bat egiten du:

    ninDAKARren = > ninDEKARren

    nindekarren = hark ni ekartzen ninduen
    nekarren = nik hura ekartzen nuen

    nindatorren ez da nindEtorren bilakatzen, eta nindAkarren izan beharrean nindEkarren plantatzen digute. Ez naiz harritzen gazteek eta helduek ez badituzte behin ere ondo ikasten! Ezin dira egokiro memorizatu eta are gutxiago automatizatu.
    A = > E sinple batengatik eskema pikutara!

    Adeitsuki

  • Josu Lavin Atzo

    ENTZUN. Erroa: NTZU.

    DAntzu = DA + ntzu
    : ES oído por alguien, hau da, alguien le oye

    ZEntzuEN = ZEN + ntzu
    : era oído por alguien, hau da, alguien le oía

    (ba)LEntzu = LE + ntzu
    : (si) FUESE oído por alguien, hau da, (si) alguien le oyese

    BEntzu = BE + ntzu
    : que SEA oído por alguien, hau da, que alguien le oiga.

    Pluralak (objektua plurala denean) ez dira TZArekin egiten ZKIrekin baizik:

    dantzuzki: son oídos por alguien, hau da, alguien los oye

    zentzuzkien: eran oídos por alguien, hau da, alguien los oía

    (ba)lentzuzki: (si) fuesen oídos por alguien, hau da, (si) alguien los oyese

    bentzuzki: que sean oídos por alguien, que alguien los oiga

    Adeitsuki

  • Benat Castorene Atzo

    Duela mende erdi bat zaharrengandik entzuten zen : ” maantxut” bezalako hitz bitxi bat eta ulertzen ginuen “nola?” bezalako zerbait.
    Denbora emana nuen konprenitzeko “badantzut” adizki desformatutik zetorkeela.

  • Josu Lavin Atzo

    Hala da, Beñat!

  • bazekiat gure Lavinek ezabatu egin duela nik bidaltzen dudanetik nahi duena, baina ez diat ulertzen garbi zergatik ezabatu duen “argiari” buruz bidali nuena.

    Hots, Benaten galdera: “hágase la luz” nola erran euskeraz.

    eta ene erantzuna: “bedi argia”.
    Zeren “hágase” baita galdegaia.

    adeitsuki, goza Eguzki Amandreaz

  • BEdi: SEA hecho, hágase, que se haga

    BEgi: SEA hecho por él o ella, que él o ella lo haga.

    Euskal aditza jatorriz pasiboa da:

    (zuk ni) NAkarZU: (yo) soy traído por ti, gaur egun honela itzultzen dugu: tú me traes

    (zuk ni) NINdakarZUn: (yo) era traído por ti, tú me traías

    nindakarzun = nenkarzun (forma laburra)

    NA = yo soy
    NIN = yo era

    ZUK: ergatiboa gaur egun, lehen osagarri agentea: por ti, realizado por ti.

  • josu naberan Orain dela 8 ordu

    iberieraz “ÉBE” ageri dok testu batean (Perpignan),
    “EUE” ahoskerarekin, seguruen,

    “bedi ni” erraiteko.
    (sea/vaya yo)

    euskeraz ere horrela esango zuten?

  • DU adizkiaren plurala DITU da. Ez DUTE! Hau da pertsona aldaketa.

    DAGO-ren plurala DAGOZ, DAGOTZA edo DAUDE da.

    DAKAR-en plurala DAKARTZA edo DAKARZ (= dakaz). Ez DAKARTE!

    Aditz intransitivoetako subjektuetan eta aditz transitivoetako objektuetan

    dakart-en plurala ez da dakargu,
    dakar-ena ere ez da dakarte. Pertsona aldaketa baizik.

    Aditz bat jokatzeko singularreko hirugarren persona behar dugu eta beronen plurala. Adibidez, IBILI aditzean:

    dabil
    eta
    dabiltza = dabiltz = dabiz

    Bi hauek dira beste adizki guztien oinarri.

    Adeitsuki

  • josu naberan Orain dela 3 ordu

    Bá “EBE” morfema (vaya yo, “bínoa/bénoa? dozenaerdi bider ageri duk Ruscinoko aztarnategi hartan aurkitutako dokumentu euskal-iberiko batetan.

    Hori behintzat EZIN uka, munduko negazionistenak ere.

    ikus ene interpretaçionea testu guztiarena Academia.edu digitalean esekita.

    goza Eguzki Amandreaz eta ez arnegatu, nahiz eta OTAN gerlaria Madrilen egon.

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude