Cultura

Cultura – 

Cultura

Cultura uler daiteque jakinça eta arteen consciencia beçala, non bilcen baitirateque herri edo civiliçatione-mulço baten technologiac, symbolac, ritualac, etc. Bainan anhitzetan berheizten dira Cultura, omen nahita edo gustutic eguiten licena balitz beçala; eta Economia, beharragatic eguina nombait. Horrequin batera, gurean Cultura consumo-objectu beçala aurquezten da gaur egun; eta cultura-sorcunça valio productivo çucenic gabeco objectuen ekoizpen eta salerosquetara mugatzen da (Discoac, liburuac, etc). Hor herricoiqueriac bere eraguina utzi du aguerian. Herricoiqueria herri baten valioac ecerecerat higuiarazten dituen joera ideologicoa liçateque, errazqueriarequin, chabacanismoarequin eta cutrismoarequin bitartez gure casuan (discoetan eta liburuetan berheciqui).

Uste dut horrela uler daitequeela nola salcen den ascotan hemen ustezco euscal Cultura: euscal bluffa aleguia, ceren bluff harec ezpaitrauco ecer apportatzen economicoqui ezta animicoqui ere gure herriari, eta consumitzen da nolabaiteco “compromiso” pseudopatrioticoagatic, hau da: marketing ideologicoagatic.

Jakincen eta arteen conscienciari atchiquiz, haiec garatuac içaitecotz emanico procesuaren consciencia, eta procesu horren hizcunçaren eçagutza ecimbercecoac dirateque Cultura hitza behar beçala erabili nahi badadi. Cultura ez dute populuec collectivoqui nehoiz eguin. Herri batzuetan, herri ossoaren aldeco jarduera, nolabait “ellitista” içan da bethi Culturaren garapena, guiçabanacoen lanaz: hausnarquetaren bitartez, disciplina methodologicoen bitartez; dela sculpturan, architechturan, philosophian, technica ezberdinetan, etc; eta eçagutza haiec transmititzearequin iritsi da Cultura guganaino. Guti batzuec eguinicoa da, eta ondoren guehienec profitatutacoa.

Jakinçac eta arteac guiçaqui aphur batzuec garatzen dituzte, eta berce ascoc eureganatzen. Ereduac ethnia bacoitzac codificatzen ditu bere erarat eta bere hizcunçan. Eredu cultural haiec ethnia batean onhartuac eta bereganatuac direnean, demboraz folklorean gueratzen dira chertatuta. Folklorea ethnia bacoitzaren maila herricoian adiarazten diren forma estheticoec, ritu haimbatec eta ossatzen dute. Uler daiteque nola Culturac folklorean bere eraguina daducan, bainan ecimbercean jakin behar da bereizten bien artean. Folklorea ethnia baten maila herricoiac bereganatzen duen forma culturala da, eta ethnia horren munduaren ikusquera erakusten du.

Ethnia batzuc Cultura-sorçaileac içan dira eta berce batzuc ez. Etnia guztiac Cultura-erabilçaile içan dira bethi. Cultura-suntsitzaileac ere egon eta egoiten ere ba dira. Cultura-sorçaileec creatu dituzten ereduac egunerocotassunaren practicotassunean gueratzen dira technologia beçala; eta maila intellectuala garatuta dagoenean, hor ere reproducitzen dira, herri bati problema ezberdinen aurrean bere cabuz solutioneac bilhatzeco auquera guehiago emanez.

Munduan hiru cyclo cultural nagusi daude: hindua, chinatarra eta grecoa. Europaco eta gure inguruco cultura-ereduac Grecia classicoan garatu ziren, eta euren jathorria mediterranio itsasoan dago. Mendebalde delacoaren jakinça eta arte guztien ondarea grecquera çaharrez garatua içan da, eta Grecia çaharreco mythoetan oinharritzen da. Nahi berce negar eta pataleta eguinic ere, ez dago realitate hau phuscatzeric. Oraingo euscaldunoc ez dugu ecer asmatu. Renta culturaletic vici gara, berceec eguinicoa gureganatuta. Hori uler eta onhar deçagun arte ecin içan gaitezque herri burujabe eta sorçailea içan. Hori guregana deçagunean aguian gu gueu içaiten ahalco gaitezque. Ethorquiçunic beraz, badugu hor, realitate bilhacatzecotz hala nahi bagueneça.

Grecia classicoan confluitzen dute ethno-culturalqui Europa preindoeuropearra eta indoeuropearra, Ekialde Hurbileco eredu sumeriarra eta semiticoa, bai eta handic haranzco ereduac ere, adibidez Dyoniso jaincoa bere parafernalia guztiarequin Hindustanetic ethorria gurerat. Helladeco lurraldeetan emanico ethnogenesi hartan abiatzen den Cultura-modeloa da gaur egun arte nagusitu dena, berce bi nagusiac nabarmenqui influenciatuz ere.

Gurean jakinça eta arte guztiac grecoac içan dira, eta ondoren ethnia bacoitzac bereganatu ditu, edo ez: eta ondoren ondorioac.

Erabilçaile hutsac içaitea baicic nahi ez dutenec nahicoa ohi dute folklorearequin eta gauçac dauden beçala mantencearequin. Horregatic içaiten ohi dira conservadore eta guertuco realitateei lothuac. Ez dago problemaric. Bainan badira ere ceinec erabilçaile içaiteaz gain garatzaile içan nahi dutenac. Guerthatzen dena da garatzaile içaitecotz orain arte eguindacoaz consciencia minimo bat beharrezcoa dela; eta horregatic, ecimbercecoa deritzogu gure Culturaren oinharrien eçagutza minimo bat eduquitzea. Gaur egungo euscal-bluffean faltatzen dena aleguia.

Eraguile, sorçaile eta aurreracoi içan nahi duenac folkloretic salto eguin behar luque, eta Cultura bereganatu ethorquiçunera beguiraco dynamica batean.

Herri jakitun batec jakin behar luque berheizten bere folklore proprioa (jakitecotz adibidez, euscal dançac eta estropadac ellite arrotzac divertitzeco gauçac baicic eztirela) eta bere hizcunça, bai eta bere inguruco herrienac ere. Bainan horrequin baterat, jakin behar luque ere eçagutzen eta bereganatzen bere Cultura-ithurriac.

Euscaldunon hizcunça euscara da, bainan europearron Cultura grecoa da. Hala ulertu çuten Europaco herri nagusiec, gaur egun “çaphalçaile” erraiten direnec. Herri bacoitzac Cultura grecoa codificatu çuen bere hizcunçan eta hala garatu cen lehia moderno berria Europan. Cultura europearra euscaraz codificatzen dugunean hasico gara herri civiliçatuen ligan jokatzen, eta nor içango gara. Bide hori abiatu cen orain dela lau mende eta erdi, Joanna III naffar reguinaren ekimenaz, baina berce indar batzuec lortu çuten gu euscaldunoc ascatassunera beguira egon ordez, Eliçara beguira egon gaitecen. Horri aurre eguitea da gaur egun jardun iraulçaile bacarra. Berce guztia bluffa da. Eta nahicoa eta sobera dugu jada bluffaz.

Vasconiaco hizcunça euscara da, eta Europaco herrion Cultura grecoa da. Cultura grecoa euscaraz codificatzen dugunean eta euscaraz gure realitatetic adiarazten dugunean, orduan içango gara asque eta gure herria plaçarat, mundurat atheraco da.

Kultura

Zer duzu buruan “Cultura”-ri buruz

  • josu naberan 2022-08-07 19:39

    Alexander,

    Grekoa, dakian bezala, hizkuntza erioa duk (“indoeuroparra”), beran euskerarekiko gramatika-egitura desberdinekoa, (latina bezainbeste).

    Halere euskerao bere globalizazioa izan zuen Europa osoan zehar (eusko-iberikoak, hobeto esanda) eta Europako osoko “lingua franca” izan zen duela 10.000, hots europar guztiek ulertzen zutena, gaur egun ingelesaren antzera-

    Orduan Joniara ere iritsi (Jonia aurre-indoeuroparrera). Dorio arioek Jonia inbaditu zuten, baina haien hizkuntza jaso zuten, jasoagoa zelako.

    Gauza da GREKOA euskerazko erroak jaso DITUELA.

    Zerrenda paralelo bat egitea besterik ez zegok (grekoa/euskera konparatuz) euskeraren geruza dela antzinakoena kargutzeko.

    Nik egin diat alderaketa 300 hitzekin eta, hizkuntza arauak ezarrita, argi zegok grekoak euskera duela erro.

    Euskera hori Magadalendarrek eraman zutena da, duela -10.000 urte.

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude