Amodio istorio bat (Taj Mahal-Agra)

Amodio istorio bat

Indian barrena bidaiarekin jarraituz, eta Delhiko tren geltokia atzean utziz, XVI eta XVII mendeen artean Mogol inperioaren hiriburu izandako Agra-ra jauzia gaurkoa: Taj Mahal mitikoa eta Agra Fort bertako ikurrak. Amodio istorio bat, han ateratako argazkiak eta bideo pare bat, bidaiatzeko, amesteko…

Amodio istorio bat (Taj Mahal-Agra)

Goiko Taj Mahal-eko argazkia Agran bertan ezagutu nuen frantziar batek egina da, “profesor” bezala ezagutu nuena eta frantziar poliziako teniente gaztea, bere osaba anarkistarekin bidaian zebilena, eta astebetez India iparraldean lagun eta bidaiakideak izango nituenak. Polizia bat, anarkista zahar bat eta “a basque separatist” euren hitzetan, hirukote berezia oso… Neuretzat gordetzen ditut egun eta gau haietako solasaldi, eztabaida, txai, chillum eta istorioak.

AGRA Uttar Pradesh estatuan dago, Delhi-tik 200 kilometro hego-ekialdera, urtean milioika bisitari ditu, eta ikusi beharrekoak ikusi eta laster alde egiteko hiria da. Ia 2 milioi biztanlerekin, gauza negatiboren bat aipatzearren, turistikoegia dela esan genezake, hiriaren aire-kutsadura jasanezin horrekin batuaz, ez du hiriaren bisitaren gozamendua gehiegi laguntzen egia esateko. 3 milioi turista izan zituen Taj Mahalek 2014an, eta turista indiar asko izan ohi da, batzuk eurekin argazki bat ateratzeko eskatuko dizutenak. Denda eta dendariak nonnahi, eta beroa daukat gogoan, beroa… Informazio eta datu gehiago hemen:

Agra-wikipedia …  Agra-ko leku interesgarriakAgra hiriko irudiak

Esan bezala, XVI eta XVII mendeen artean Mogol inperioaren hiriburu izan zen Agra, eta Taj Mahal mitikoa eta Agra Fort dira bertako ikurrak, bisitatu behar diren erainkuntza eder ahaztezin bi.

Tah Mahal edo Taj Mahal eraikuntza-konplexu eta mausoleo ikusgarriak eta Shah Jahan enperadorearen eta Arjumand Bano Begum printzesaren arteko amodio istorioak merezi zuela aipamen berezi bat pentsatu eta hona dakarkizuet amodio istorio hori.

Ez naiz museo eta bidaietan turistentzako kaskoak hartzen dituen horietakoa, baina Taj Mahalen egin nuen, eta asko gozatu nuela esan behar, patio itzel hartan eta lorategietan barrena pasiatuz, eta mauseleora hurbiltzen pixkanaka, amodio istorio hura entzuten. Maitasun absolutu, garbi eta eternal-aren ikurra da Taj Mahal, erlijio, arraza eta kulturen gainetik legokeen amodioaren eraikin paregabea, Shah Jahan sultanaren Mumtaz Mahal maitearen hilobia.

TAJ MAHAL

– Amodio istorio bat –

1607an, Yurram printzeak, ondoren Shah Jahan enperadorea izango zenak, Agra-ko bazar batean, Arjumand Bano Begum ezagutu zuen, 15 urte zituen neskatxa eta gorteko lehen ministroaren alaba zena. Kondairak dionenez, 10.000 rupiako diamantezko lepokoa behatzen zegoen gaztea, eta printzeak bitxia ordaindu eta oparitu zion berehala, une berean printzesaren bihotza bereganatuz.

India78-Jaham-MuntazEstatu arrazoiak zirela eta, bere mailako emaztea hartzera behartu zuten Yurram printzea, eta bere maitea ahaztera. Persiako erregearen alaba batekin ezkondu zen, baina printzeak ez zuen bere bihotza lapurtu zuen gaztea ahaztu, eta emazte bat baina gehiago izatera ahaltzen zuen lege musulmana baliatuz, lehen aldiz ikusi eta 5 urtetara, ordutik inoiz berriz elkar ikusi gabe, printzeak bere nahia bete eta bere maitearekin ezkondu zen. Luxuz betetako ezkontza, Agra hirian ospatu zen, 1612ko maiatzaren 20an, eta ospakizunean, enperadoreak, “Mumtaz Mahal” izendatu zuen Arjumand, “aukeratua” edo “jauregiko perla”.

Printzea 1627an izan zen enperadore izendatua, Gengis Kan-en oinordeko eta “Munduko erregea” bezala ezaguna, agintari bihozbera, bake gizon eta herriaren maitatzailea izan omen zen. Shah Jahan enperadorearen laugarren emaztea eta begikoena izan zen Mumtaz Mahal, Arjumand printzesa, eta 12 seme-alaba izan zituen berarekin. Haurdunaldi asko izan zituen arren, enperatriz-a bidaia askotan joan ohi zen enperadorearekin, eta 1631ean, Burhanpur-en, Mumtaz Mahal, Gauhara Begum bere alaba izan ostean hil zen. Hil aurretik, promes egitera behartu omen zuen Jahan: Bere hilobia eraiki, berriz ezkondu, seme-alabekin ona izan, eta urtero hilobia bisitatzeko promesa heriotzaren urteurrenean.

Enperadorearen samin sakonak, emaztearekin hiltzeko gogoa ere sentitu omen zuen, zortzi egun eta gauez bere geletan bakardadean egotera eraman zuen, ezer jan eta edan gabe. Atera zenean Jahan-ek lutoa betearaztera derrigortu omen zuen herria, koloredun arropak, musika, perfume, bitxiak eta irrifarrak ere debekatuz. Jauregitik atera gabe egon omen zen urtebetez, erabat zaharkitua eta ile eta bizarra txurituta agertu omen zen herriaren aurrera urte hura igaro ondoren.

Hasera batean Muntaz-en gorputza Burhanpur-en hilobiratu zuten, Zainabad izeneko lorategi baten, Tapti ibaiaren magalean. 1631ean Muntaz-en gorpua hobitik atera eta urrezko hilobi baten Agra-ra eraman zuten, Shah Shuja bere semeak eta Jahanara Begur printzesak lagundurik. Yamuna ibaiaren ondoan ehortzi zuten han eraikuntza txiki batean.

Egindako promesa bete zuen bertan, eta Taj Mahal eraikitzen hasi ziren, konplexu osoa osatzen duten eraikuntza ezberdinen eraikitzea. Inoiz ezagutu zen hilobi ederrena eskaini nahi izan zion bere maiteari, amodioak eta omenaldiak mendeetan iraun zezan…

India64Taj Mahal-ek “koroaren jauregia” esan nahi omen du, baina historialariek Mumtaz Mahal izenetik datorrela uste dute. Kokapena Agra-ra iparraldetik datorren Yamuna ibaiaren bihurgune batean dago, bertako urek argiaren aldaketak islatu zitzaten jauregiko marmolezko horma txurietan.

India7422 urte iraun zuen eraikuntzak, 1653an bukatu zuten, hogei mila langile baina gehiago eten gabe lanean. India, Persia eta Asia erdialdeko kontseilariek osatutako kontseilu baten esku egon ziren planoak, enperadorea beraren esku ere bai, partehartze zuzena izanez, bera izan omen zen obraren benetako inspiratzailea. Etxegilea, obra-maisua, Listad Isa turkiarra izan zen, eta kondairak dionez, eraikuntza bukatu zutenean, enperadoreak bere eskuin eskua mozteko agindua eman zuen, halako obrarik berriz egin ez zezan.

India65Eraikuntzarako material onenak erabili ziren, Rajastan-eko marmol txuria, beira eta jadea txinatik, Tibet-etik turkesak, Afganistaneko lapislazuli-a, Egiptotik krisolita, Yemeneko agatak, Ceilaneko zafiroak, Persiako amatistak, Arabiako koralak, Errusiatik malakita, Himalaiako kuartzoa, Golkondatik diamanteak, etab. Bada kondaira eder bat, Rajastan-etik mila elefantek garraiatu omen zuten marmol txuri hura…

Mausoleoa da zalantzarik gabe Taj Mahal gune edo konplexu osoaren eraikuntza eder, ezagun eta ikusgarriena. Aipatu eremu osoa inguratzen duen hare harrizko harresi gorrixka, 630×330 metroko azalera duen eremua dela. 300 metro karratuko patio eder hartara sartzen zarenean, marmolezko uharka edo estankea, simetria hori, loraz inguratutako bide horiek, ederra da benetan mausoleoranzko pasio hori. Mausoleoan sartzen zarenean zirrara berezi bat nabari da, kanpotik dirudien baina txikiagoa da, bertan daude bi hilobiak, Mumraz eta Jahan-ena, kamara nahiko xinple batean, salaren azpian, Mekara begirazko norantzan.

India82-Taj-Mahal-Inside

Jahan-en nahia, Taj Mahal parean marmol beltzezko bere mausoleoa eraikitzea izan zen dirudienez, maitearen berdina izango zena, Yamuna ibaiaren beste aldean, eta biak batuko zituen urrezko zubi bat eraikitzea.

India62-AgraFort1658an, Aurangzeb bere hirugarren semeak, Red Fort delakoan giltzapetu zuen Jahan. 8 urtez egon zen han giltzapetuta, bertatik Taj Mahal bere obra ikusi zezakeelarik. Kondairak dio eraikuntzaren kosteak eta bere aitaren ustezko zoramenak eraman zutela bere semea tronoa hartzera (gaur egun 500 milioi dolar baina gehiago lirateke balorazioa, orduko 50 milioi rupia izan zirenak). Amodio istorio bat (Taj Mahal-Agra)74 urterekin hil zen Jahan, eta bere semeak mauseleo berriaren ideia ezereztu zuen, Mumtaz Mahal-en ondoan hilobiratuz enperadorea, hain aipatua den eta bere aitak batere gustoko ez lukeen bertako simetria eder hori hautsiz. (Mumtaz Mahal-en hilobia gelaren erdian zegoen, Jahan-en hilobia gehitu zenean simetria hura hausten da eta eskubira geratzen dira hilobiak).

Bada beste kondaira bat, hil aurreko azken momentuan, Jahan-ek ispilu bat eskatu zuela, azken segunduan Taj Mahal emaztearen hilobia azken aldiz ikusteko. Kondairak egi ala ez, egia dena zera da, Jahan-ek bere bizi osoa eman ziola Taj Mahal monumentuaren eraikuntzari, eta mendeetan zehar hilezkor bilakatu den amodioaren ikurra sortzea bideratu zuela. Omenaldiak mendeetan dirau…

 

Bideoak

Google Maps-ekin Taj Mahal-en barrena

 

National Geographic – Taj Mahalera bisita (47 minutu)

Amodio istorio bat

Bikote bat beren burua hiltzen saiatu da Taj Mahalen

Taj Mahal beltza

Agra, Amodio istorio bat, Taj Mahal

Utzi erantzuna

Zure e-posta helbidea ez da argitaratuko. Beharrezko eremuak * markatuta daude